Przedawkowanie narkotyków – objawy i pierwsza pomoc

569

Przedawkowanie narkotyków może w ciągu minut doprowadzić do zaburzeń świadomości, niewydolności oddechowej, drgawek, ciężkich zaburzeń rytmu serca albo zatrzymania krążenia, informuje redakcja Krysztalowy.  Nie zawsze wiadomo, jaka substancja została przyjęta ani w jakiej ilości, dlatego przy podejrzeniu ostrego zatrucia najważniejsze jest rozpoznanie zagrożenia życia, wezwanie pomocy pod numerem 112 lub 999 i kontrolowanie oddechu poszkodowanego.

Objawy różnią się w zależności od rodzaju substancji. Opioidy mogą przede wszystkim hamować oddychanie, a kokaina, amfetamina czy część nowych substancji psychoaktywnych częściej prowadzą do silnego pobudzenia, przegrzania organizmu, drgawek lub powikłań sercowo-naczyniowych. Nie trzeba znać nazwy narkotyku, aby rozpocząć podstawowe działania ratujące życie. Polskie służby sanitarne zalecają wezwanie pogotowia przy objawach zatrucia substancją psychoaktywną.

Jak rozpoznać przedawkowanie narkotyków?

Nie istnieje jeden zestaw objawów charakterystyczny dla wszystkich narkotyków. Na obraz zatrucia wpływa substancja, jej stężenie, ilość, droga przyjęcia, stan zdrowia człowieka oraz jednoczesne użycie alkoholu, leków albo innych narkotyków.

Za szczególnie alarmujące objawy przedawkowania narkotyków należy uznać:

• utratę przytomności lub bardzo trudny kontakt z osobą;
• brak prawidłowego oddechu, bardzo wolny, płytki albo nieregularny oddech;
• sinienie ust lub skóry;
• drgawki;
• silny ból w klatce piersiowej;
• bardzo szybkie lub nieregularne bicie serca;
• wysoką temperaturę ciała i intensywne pocenie;
• gwałtowne pobudzenie, splątanie, agresję lub omamy;
• nagłą utratę koordynacji;
• omdlenie;
• wymioty połączone z zaburzeniami świadomości;
• objawy przypominające udar, np. zaburzenia mowy czy nagłe osłabienie.

Państwowa Inspekcja Sanitarna podkreśla, że zarówno spadek aktywności i utrata przytomności, jak i skrajne pobudzenie, napad paniki czy drgawki mogą występować po użyciu substancji psychoaktywnych. Podobne symptomy mogą jednak mieć inne przyczyny medyczne, dlatego nie należy samodzielnie stawiać diagnozy.

„W każdym przypadku wystąpienia objawów zatrucia substancją psychoaktywną wezwij pogotowie ratunkowe.”

— Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji, poradnik „Zatrucie substancjami psychoaktywnymi”.

Opioidy: bardzo wolny oddech może być najważniejszym sygnałem

Szczególnie niebezpieczne jest przedawkowanie opioidów, do których należą m.in. heroina, fentanyl, morfina czy oksykodon. Światowa Organizacja Zdrowia wskazuje trzy charakterystyczne cechy zatrucia opioidami: bardzo zwężone źrenice, utratę przytomności oraz trudności w oddychaniu. Najgroźniejszym mechanizmem jest zahamowanie ośrodka oddechowego.

Osoba może wyglądać tak, jakby głęboko spała, ale nie reagować na głos ani dotyk. Oddech może być coraz wolniejszy, nieregularny lub całkowicie zaniknąć. Główny Inspektorat Sanitarny wskazuje również na możliwe zwolnienie pracy serca, obniżenie ciśnienia i charakterystyczne „szpilkowate” źrenice.

„W przypadku przedawkowania opioidów, główną uwagę należy koncentrować zawsze na oddychaniu i nasyceniu tlenem.”

WHO podkreśla także znaczenie naloksonu — antagonisty opioidów, który może odwrócić ich działanie, jeśli zostanie zastosowany odpowiednio szybko. Podanie naloksonu nie zastępuje jednak wezwania zespołu ratownictwa medycznego ani dalszej obserwacji, ponieważ po początkowej poprawie zaburzenia oddechu mogą ponownie się pojawić.

Kokaina, amfetamina i inne stymulanty – przedawkowanie wygląda inaczej

W zatruciu substancjami pobudzającymi osoba nie musi być senna. Wręcz przeciwnie — może być skrajnie pobudzona, niespokojna, agresywna lub zdezorientowana.

Przy kokainie alarmujące są m.in. bardzo szybkie bicie serca, wysokie ciśnienie, ból w klatce piersiowej, gorączka, zimne poty, drgawki, silny niepokój i urojenia. Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji wymienia podobny obraz w zatruciu amfetaminą: pobudzenie psychoruchowe, przyspieszone tętno i oddech, drżenia, wzrost ciśnienia oraz halucynacje.

Więcej o konkretnych powikłaniach sercowych i neurologicznych opisano w materiale kokaina – działanie, skutki, objawy przedawkowania i uzależnienie.

Silne pobudzenie nie oznacza, że osoba jest w lepszym stanie niż ktoś nieprzytomny.

Ból w klatce piersiowej, drgawki, bardzo wysoka temperatura, zaburzenia świadomości czy problemy z oddychaniem są stanami wymagającymi natychmiastowej pomocy.

Objawy zależą od substancji

Grupa substancji	Objawy, które mogą wystąpić	Szczególne zagrożenie
Opioidy	senność, brak reakcji, zwężone źrenice, wolny lub nieregularny oddech	zatrzymanie oddechu
Kokaina i inne stymulanty	silne pobudzenie, szybkie tętno, ból w klatce, poty, drgawki	arytmia, zawał, udar, hipertermia
Amfetamina	pobudzenie, szybka mowa, wysokie ciśnienie, drżenia, omamy	zaburzenia krążenia, przegrzanie, drgawki
MDMA i podobne substancje	wzrost temperatury, kołatanie serca, niepokój, szczękościsk, nudności	przegrzanie, zaburzenia krążenia, drgawki
Leki uspokajające i nasenne	senność, apatia, bełkotliwa mowa, słaby kontakt	utrata świadomości i depresja oddechowa, zwłaszcza przy mieszaniu substancji
Nowe substancje psychoaktywne	objawy trudne do przewidzenia: od pobudzenia po utratę przytomności	nagłe, wielonarządowe zatrucie

Nielegalna substancja może zawierać inne związki niż deklarowane, dlatego wygląd proszku, tabletki czy kryształu nie pozwala wiarygodnie przewidzieć działania. Szczególnie ryzykowne jest równoczesne używanie kilku substancji.

Mechanizm rozwijania się zależności szerzej wyjaśnia artykuł dlaczego narkotyki tak silnie uzależniają.

Pierwsza pomoc przy przedawkowaniu – kolejność działań

Przy podejrzeniu ciężkiego zatrucia pierwsza pomoc przy przedawkowaniu powinna koncentrować się na bezpieczeństwie, przytomności, oddychaniu i szybkim uruchomieniu pomocy medycznej.

1. Sprawdź, czy miejsce jest bezpieczne

Najpierw oceń otoczenie. Nie dotykaj rozsypanych substancji ani pozostawionych igieł gołymi rękami. Jeżeli osoba jest bardzo pobudzona lub agresywna, nie narażaj siebie ani innych na uraz.

2. Sprawdź reakcję

Podejdź do osoby, odezwij się głośno i sprawdź, czy reaguje. Można delikatnie potrząsnąć ją za ramiona.

Jeżeli odpowiada, pozostań przy niej i obserwuj stan. Jeżeli kontakt jest zaburzony albo osoba traci przytomność, potrzebna jest pilna ocena oddychania.

3. Zadzwoń pod 112 lub 999

Przekaż dyspozytorowi:

• dokładne miejsce zdarzenia;
• przybliżony wiek poszkodowanego;
• czy osoba jest przytomna;
• czy oddycha prawidłowo;
• jakie ma objawy;
• jaka substancja mogła zostać użyta, jeśli jest to wiadomo;
• kiedy i w jakiej ilości mogła zostać przyjęta.

Nie kończ rozmowy, dopóki dyspozytor tego nie zaleci. Ministerstwo Zdrowia wskazuje numery 999 i 112 jako numery właściwe przy nagłym zagrożeniu zdrowia lub życia.

„Pamiętaj – przy ratowaniu życia liczą się minuty!”

— Pacjent.gov.pl, materiał o pierwszej pomocy.

4. Sprawdź oddech

Udrożnij drogi oddechowe i przez około 10 sekund oceń, czy osoba oddycha prawidłowo. Zwróć uwagę na ruch klatki piersiowej oraz przepływ powietrza.

Jeżeli osoba jest nieprzytomna, ale oddycha prawidłowo, należy ułożyć ją w pozycji bezpiecznej i regularnie kontrolować oddech. Takie postępowanie zalecają zarówno Ministerstwo Zdrowia, jak i Państwowa Inspekcja Sanitarna.

5. Jeśli nie oddycha prawidłowo – rozpocznij RKO

W przypadku braku prawidłowego oddechu rozpocznij resuscytację krążeniowo-oddechową:

1. wykonaj 30 uciśnięć klatki piersiowej;
2. następnie wykonaj 2 oddechy ratownicze, jeśli możesz i potrafisz;
3. kontynuuj cykl 30:2;
4. jeżeli nie wykonujesz oddechów ratowniczych, prowadź nieprzerwane uciskanie klatki piersiowej;
5. jeśli dostępny jest AED, włącz urządzenie i wykonuj jego polecenia.

Ministerstwo Zdrowia wskazuje dla osoby dorosłej tempo uciśnięć 100–120 na minutę. Resuscytację prowadzi się do przyjazdu ratowników, powrotu prawidłowego oddechu, wyczerpania osoby udzielającej pomocy lub pojawienia się zagrożenia dla ratownika.

„Pierwsza pomoc to czynności pomagające w razie nagłego wypadku, urazu lub ataku choroby.”

— Ministerstwo Zdrowia.

Co robić przy drgawkach?

Nie należy próbować na siłę zatrzymywać ruchów osoby mającej napad drgawkowy. Usuń znajdujące się obok twarde lub ostre przedmioty i zabezpiecz głowę przed uderzeniami.

Nie wkładaj niczego do ust ani między zęby. Po ustaniu drgawek ponownie sprawdź oddech. Jeśli osoba oddycha prawidłowo, można ułożyć ją w pozycji bezpiecznej; przy braku prawidłowego oddechu rozpocznij RKO.

Czego nie robić przy podejrzeniu przedawkowania?

Najczęstszym błędem jest oczekiwanie, że stan „sam przejdzie”. Głębokiej senności po opioidach nie można traktować jak zwykłego snu, a skrajnego pobudzenia po stymulantach jak problemu, który wystarczy przeczekać.

Nie należy:

• zostawiać nieprzytomnej lub ciężko zatrutej osoby samej;
• podawać jedzenia lub napojów osobie z zaburzeniami świadomości;
• wkładać przedmiotów do ust podczas drgawek;
• na siłę powstrzymywać drgawek;
• narażać siebie podczas kontaktu z igłami, nieznanymi proszkami lub agresywną osobą;
• ukrywać przed ratownikami informacji o narkotykach z obawy przed oceną;
• zakładać, że osoba „po prostu śpi”, jeśli nie można jej obudzić.

Przydatne może być zachowanie znalezionego opakowania, butelki lub innych przedmiotów mogących pomóc zespołowi medycznemu ustalić rodzaj przyjętej substancji, ale tylko wtedy, gdy można zrobić to bezpiecznie.

Co powiedzieć ratownikom?

Informacja o tym, co zostało przyjęte, może przyspieszyć dobór właściwego postępowania. Jeżeli wiadomo, należy przekazać ratownikom nazwę lub wygląd substancji, przybliżoną ilość, godzinę użycia, sposób przyjęcia oraz informację o innych narkotykach, alkoholu czy lekach.

Państwowa Inspekcja Sanitarna wprost zaleca przekazanie zespołowi medycznemu informacji o rodzaju substancji, jej ilości, czasie przyjęcia i przebiegu objawów.

Nie należy zatajać informacji dlatego, że narkotyk był nielegalny.

W sytuacji zagrożenia życia priorytetem jest umożliwienie zespołowi medycznemu jak najszybszej oceny zatrucia.

Co po przedawkowaniu?

Przeżycie ostrego zatrucia nie rozwiązuje problemu, jeśli używanie narkotyków jest powtarzalne. Epizod przedawkowania jest sygnałem wysokiego ryzyka kolejnego ciężkiego zatrucia, szczególnie gdy występuje tolerancja, utrata kontroli nad ilością substancji albo mieszanie różnych środków.

Informacje o dostępnych formach terapii opisuje materiał leczenie uzależnień – rodzaje, terapia i gdzie szukać pomocy. W polskim systemie dostępne są m.in. poradnie ambulatoryjne, oddziały dzienne, leczenie stacjonarne, detoksykacja i różne formy psychoterapii.

Problem może mieć również wymiar psychologiczny lub społeczny. Osobom, które sięgają po substancje pod wpływem grupy, może pomóc materiał jak radzić sobie z presją społeczną i odmawiać używek.

Jeżeli uzależnieniu towarzyszą depresja, zaburzenia lękowe, psychoza lub inne poważne problemy psychiczne, konieczna może być równoległa diagnostyka obu problemów. Szerzej opisuje to tekst o podwójnej diagnozie.

FAQ – najczęstsze pytania o przedawkowanie narkotyków

Czy osoba po przedawkowaniu zawsze traci przytomność?

Nie. Obraz zatrucia zależy od substancji. Opioidy często powodują narastającą senność i utratę świadomości, natomiast stymulanty mogą powodować skrajne pobudzenie, panikę, omamy, drgawki i zaburzenia pracy serca.

Kiedy dzwonić pod 112 po narkotykach?

Natychmiast przy utracie lub poważnym zaburzeniu świadomości, nieprawidłowym oddychaniu, drgawkach, sinieniu, silnym bólu w klatce piersiowej, bardzo wysokiej temperaturze, omdleniu albo gwałtownym pogorszeniu stanu. Przy podejrzeniu ciężkiego zatrucia nie należy czekać na rozwój kolejnych objawów.

Czy trzeba wiedzieć, jaki narkotyk został zażyty?

Nie, aby rozpocząć podstawową pierwszą pomoc. Informacja o substancji jest bardzo cenna dla ratowników, ale brak tej wiedzy nie powinien opóźniać wezwania pomocy, sprawdzenia oddechu i rozpoczęcia RKO, jeśli jest potrzebna.

Czy nalokson działa na każde przedawkowanie?

Nie. Nalokson jest antagonistą opioidów i jest stosowany przy podejrzeniu zatrucia opioidowego. Nie stanowi swoistej odtrutki na kokainę, amfetaminę czy inne stymulanty. WHO wskazuje, że jego szybkie zastosowanie może zapobiec śmierci w przypadku przedawkowania opioidów.

Czy nieprzytomną osobę można zostawić, jeśli oddycha?

Nie. Należy wezwać pomoc, ułożyć ją w pozycji bezpiecznej, regularnie kontrolować oddech i pozostać przy niej do przyjazdu ratowników. Stan po zatruciu może się szybko zmienić.

Czy po przedawkowaniu potrzebne jest leczenie uzależnienia?

Nie każde zatrucie oznacza rozpoznanie uzależnienia, ale przedawkowanie jest poważnym sygnałem do oceny sposobu używania substancji. Jeśli występuje utrata kontroli, tolerancja, głód narkotykowy lub kolejne epizody używania mimo szkód, warto skontaktować się z poradnią leczenia uzależnień.

Przy podejrzeniu przedawkowania najważniejsza jest szybka reakcja: wezwać 112 lub 999, sprawdzić oddech i nie pozostawiać osoby samej. W przypadku braku prawidłowego oddechu trzeba rozpocząć resuscytację i prowadzić ją do czasu przejęcia działań przez ratowników. Oficjalne zasady pierwszej pomocy można sprawdzić na stronach Ministerstwa Zdrowia, MSWiA oraz WHO.

Materiał ma charakter informacyjny. Przy podejrzeniu ostrego zatrucia lub zagrożenia życia należy korzystać z pomocy ratunkowej pod numerem 112 lub 999.

Na stronie Kryształowy Płomyk znajdziesz więcej wartościowych treści, inspiracji i praktycznych wskazówek na co dzień. Rekomendujemy także lekturę artykułu: Zapał szybko gaśnie? Jak dotrwać w postanowieniach do końca