Kokaina – działanie, skutki, objawy przedawkowania i uzależnienie: co trzeba wiedzieć

209

Kokaina jest silnym stymulantem ośrodkowego układu nerwowego. Jej działanie może pojawić się bardzo szybko i obejmuje zarówno euforię, pobudzenie oraz wzrost pewności siebie, jak i przyspieszenie pracy serca, wzrost ciśnienia, niepokój czy paranoję, informuje redakcja Krysztalowy. Nie jest przy tym substancją, której ryzyko można sprowadzić wyłącznie do uzależnienia: ostre zatrucie może doprowadzić do zawału serca, udaru, drgawek, zaburzeń rytmu serca, śpiączki, a nawet śmierci.

To, jak silnie działa narkotyk, zależy między innymi od dawki, czystości substancji, drogi przyjęcia, stanu zdrowia oraz jednoczesnego używania alkoholu lub innych substancji.

Nie istnieje dawka, przy której można zagwarantować brak poważnych powikłań.

Jak działa kokaina na mózg?

Działanie kokainy jest związane przede wszystkim z układem dopaminowym. W prawidłowo funkcjonującym mózgu dopamina uwolniona między komórkami nerwowymi jest ponownie wychwytywana przez transportery. Kokaina blokuje ten proces, przez co dopamina gromadzi się w przestrzeni między neuronami, a sygnał związany z układem nagrody zostaje silnie wzmocniony.

Efektem może być krótkotrwała euforia, zwiększona energia, poczucie pewności siebie, większa rozmowność i ograniczenie potrzeby snu. Jednocześnie wzrasta aktywność układu współczulnego: serce zaczyna bić szybciej, naczynia krwionośne się zwężają, a ciśnienie tętnicze rośnie.

NIDA opisuje ten mechanizm następująco:

„Cocaine prevents dopamine from being recycled, causing large amounts to build up”.
(National Institute on Drug Abuse, tłum. red.)

To właśnie silna aktywacja układu nagrody sprawia, że kolejne użycie może być odbierane przez mózg jako zachowanie warte powtarzania. Z czasem może pojawić się tolerancja — aby osiągnąć podobny efekt, część użytkowników zwiększa częstotliwość lub ilość przyjmowanej substancji.

Mechanizm powstawania zależności od substancji szerzej opisujemy także w materiale o tym, dlaczego narkotyki tak silnie uzależniają.

Jakie są krótkotrwałe skutki kokainy?

Pierwsze efekty mogą pojawić się niemal natychmiast. Ich intensywność i czas trwania zależą między innymi od sposobu przyjęcia. MedlinePlus podaje, że działanie kokainy może utrzymywać się od kilku minut do około godziny.

Najczęstsze krótkotrwałe objawy obejmują:

• silne pobudzenie i przypływ energii,
• euforię,
• większą czujność,
• rozszerzenie źrenic,
• zmniejszenie apetytu,
• przyspieszone tętno,
• wzrost ciśnienia krwi,
• wzrost temperatury ciała,
• potliwość,
• drżenia,
• niepokój i rozdrażnienie,
• bezsenność,
• nadmierną pewność siebie,
• podejrzliwość lub paranoję.

Efekt psychiczny może szybko ustąpić, podczas gdy obciążenie układu krążenia nadal stanowi zagrożenie.

WHO wskazuje:

„Cocaine is a stimulant drug and its use is associated with a wide range of physical and mental health problems.”
(World Health Organization, tłum. red.)

Kokaina a serce – dlaczego ryzyko jest tak duże?

Jednym z najpoważniejszych obszarów działania kokainy jest układ sercowo-naczyniowy. Substancja jednocześnie zwiększa zapotrzebowanie serca na tlen i zwęża naczynia, które mają ten tlen dostarczać.

Może to prowadzić do:

Powikłanie	Co może się wydarzyć
Tachykardia	znaczne przyspieszenie rytmu serca
Nadciśnienie	gwałtowny wzrost ciśnienia tętniczego
Arytmia	nieprawidłowy rytm serca
Niedokrwienie serca	ograniczenie dopływu krwi do mięśnia sercowego
Zawał	martwica części mięśnia sercowego
Udar	zaburzenie przepływu krwi w mózgu lub krwawienie
Nagłe zatrzymanie krążenia	bezpośrednie zagrożenie życia

MedlinePlus potwierdza, że skutki zażywania kokainy mogą obejmować zarówno zawał i zaburzenia rytmu serca, jak i udar oraz drgawki.

Problemy nie dotyczą wyłącznie osób przyjmujących kokainę regularnie. Ciężkie reakcje toksyczne mogą wystąpić również u osoby, która nie ma znanej choroby serca.

Jak kokaina wpływa na psychikę?

Pobudzenie i euforia są tylko jedną stroną działania substancji. Kokaina może powodować również silny lęk, drażliwość, bezsenność, agresję, dezorientację, paranoję i omamy.

Przy powtarzającym się używaniu ryzyko problemów psychicznych rośnie. Niekiedy dochodzi do objawów psychotycznych — osoba może być przekonana, że ktoś ją obserwuje lub chce jej zrobić krzywdę, mimo braku realnych podstaw.

WHO wymienia wśród zagrożeń związanych z kokainą między innymi lęk, depresję, manię, paranoję oraz psychozę po wielokrotnym używaniu wysokich dawek.

Jeśli używanie substancji współwystępuje z depresją, psychozą, chorobą afektywną lub innym zaburzeniem psychicznym, problem może wymagać jednoczesnego leczenia obu obszarów. Więcej wyjaśniamy w materiale o podwójnej diagnozie i jej leczeniu.

Jakie są długotrwałe skutki zażywania kokainy?

Regularne przyjmowanie narkotyku może powodować szkody obejmujące wiele narządów. Konkretne następstwa zależą również od sposobu używania.

Przy przyjmowaniu donosowym mogą pojawić się krwawienia, przewlekłe uszkodzenie błony śluzowej nosa, osłabienie węchu i problemy z przełykaniem. Palenie cracku wiąże się z uszkodzeniami układu oddechowego, kaszlem, nasileniem astmy i zwiększonym ryzykiem infekcji płuc. Przy dożylnym używaniu dochodzi dodatkowo ryzyko zakażeń, uszkodzenia żył oraz transmisji HIV i wirusowego zapalenia wątroby typu C.

Długotrwałe konsekwencje mogą obejmować również:

• zaburzenia koncentracji i pamięci,
• problemy z podejmowaniem decyzji,
• chroniczną bezsenność,
• spadek masy ciała i niedożywienie,
• zaburzenia ruchowe,
• uszkodzenia serca,
• większe ryzyko udaru,
• przewlekłe zaburzenia lękowe,
• epizody psychotyczne.

Nie wszystkie szkody ustępują automatycznie po zaprzestaniu używania substancji.

Czy kokaina uzależnia?

Tak. Uzależnienie od kokainy może mieć bardzo silny komponent psychiczny. Charakterystycznym objawem jest głód narkotykowy — intensywna potrzeba ponownego użycia substancji, która może zostać uruchomiona między innymi przez stres, określone miejsca, osoby lub sytuacje kojarzone z wcześniejszym zażywaniem.

Przy wielokrotnym używaniu może rozwijać się tolerancja. Po odstawieniu mogą natomiast wystąpić zmęczenie, obniżenie nastroju, zwiększony apetyt, zaburzenia snu, spowolnienie psychiczne i intensywna chęć powrotu do substancji.

Problemem nie jest więc wyłącznie „brak silnej woli”. Zaburzenie związane z używaniem kokainy jest problemem zdrowotnym wymagającym profesjonalnej oceny i — jeśli jest to konieczne — terapii.

O dostępnych formach pomocy piszemy szerzej w materiale Leczenie uzależnień – rodzaje, terapia i gdzie szukać pomocy.

Kokaina i alkohol – szczególnie ryzykowne połączenie

Łączenie kokainy z alkoholem nie „równoważy” działania obu substancji. Organizm musi jednocześnie radzić sobie z działaniem stymulantu i alkoholu, a ryzyko ostrych powikłań rośnie.

Równie niebezpieczne może być łączenie kokainy z opioidami lub innymi narkotykami. MedlinePlus podkreśla, że używanie kokainy razem z innymi substancjami zwiększa ryzyko przedawkowania.

Nie należy też zakładać, że znany wygląd czy deklarowana ilość narkotyku pozwalają przewidzieć jego działanie. Substancje sprzedawane poza legalnym obrotem mogą mieć zmienny skład i stężenie.

Objawy przedawkowania kokainy

Przedawkowanie kokainy jest stanem zagrożenia życia. Nie ma prostego sposobu pozwalającego określić z wyprzedzeniem, jaka ilość będzie dla konkretnej osoby toksyczna.

Alarmujące objawy to przede wszystkim:

• silny ból w klatce piersiowej,
• bardzo szybkie lub nieregularne bicie serca,
• drgawki,
• utrata świadomości,
• bardzo wysoka temperatura ciała,
• nasilone pobudzenie lub dezorientacja,
• trudności w oddychaniu,
• sinienie,
• nagły silny ból głowy,
• objawy mogące sugerować udar.

W takiej sytuacji należy natychmiast wezwać pomoc pod numerem 112 lub 999. Pacjent.gov.pl wskazuje, że w przypadku bezpośredniego zagrożenia życia lub zdrowia można również zgłosić się na SOR albo izbę przyjęć.

Jak wygląda leczenie uzależnienia od kokainy?

WHO rekomenduje w leczeniu uzależnienia od kokainy przede wszystkim interwencje psychospołeczne, w tym terapię poznawczo-behawioralną oraz contingency management, czyli terapię opartą na systematycznym wzmacnianiu zachowań sprzyjających abstynencji.

W praktyce terapia może odbywać się ambulatoryjnie, dziennie lub stacjonarnie. Dobór programu powinien zależeć od stopnia uzależnienia, stanu fizycznego i psychicznego oraz sytuacji życiowej pacjenta.

NFZ informuje:

„Na leczenie uzależnień nie potrzebujesz skierowania ani jako pacjent, ani jako osoba bliska osobie uzależnionej.”

Krajowe Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom podkreśla również:

„Nie trzeba czekać na poważny kryzys.”

W Polsce działa Ogólnopolski Telefon Zaufania Uzależnienia: 800 199 990, bezpłatny i czynny codziennie w godz. 16:00–21:00. Aktualne informacje oraz wyszukiwarka placówek są dostępne w Krajowym Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom.

Osoby, które próbują przede wszystkim „oczyścić organizm” po narkotykach, powinny pamiętać, że samo usunięcie substancji i jej metabolitów nie jest równoznaczne z leczeniem uzależnienia. O faktach i mitach dotyczących tego procesu piszemy w artykule Jak oczyścić organizm z narkotyków i alkoholu?.

FAQ – najczęstsze pytania o kokainę

Jak długo działa kokaina?

Działanie może rozpocząć się bardzo szybko i utrzymywać od kilku minut do około godziny. Czas zależy między innymi od sposobu przyjęcia i indywidualnej reakcji organizmu.

Czy jednorazowe użycie kokainy może być niebezpieczne?

Tak. Ostre powikłania, takie jak zaburzenia rytmu serca, zawał, udar czy drgawki, mogą wystąpić również bez wieloletniego używania narkotyku.

Czy od kokainy można się uzależnić?

Tak. Kokaina może prowadzić do zaburzenia związanego z jej używaniem, tolerancji oraz silnego głodu narkotykowego.

Czy kokaina może powodować psychozę?

Tak. Zwłaszcza przy powtarzającym się używaniu lub wysokich dawkach mogą wystąpić paranoja, omamy i inne objawy psychotyczne.

Czy istnieje lek na przedawkowanie kokainy?

Nie istnieje swoiste antidotum stosowane analogicznie do naloksonu w zatruciu opioidami. Leczenie polega na stabilizacji pacjenta oraz leczeniu konkretnych powikłań, takich jak drgawki, zaburzenia rytmu serca czy nadciśnienie.

Gdzie szukać pomocy w Polsce?

Do poradni leczenia uzależnień finansowanej przez NFZ można zgłosić się bez skierowania. Pomoc informacyjną zapewnia również Ogólnopolski Telefon Zaufania Uzależnienia pod numerem 800 199 990, czynny codziennie od 16:00 do 21:00.

Na stronie Kryształowy Płomyk znajdziesz więcej wartościowych treści, inspiracji i praktycznych wskazówek na co dzień. Rekomendujemy także lekturę artykułu: Chłód i deszcz zniechęcają do ruchu? Jak ćwiczyć jesienią i nie stracić regularności