Padaczka alkoholowa to potoczne określenie napadów drgawkowych występujących w przebiegu zespołu abstynencyjnego, najczęściej po nagłym przerwaniu lub znacznym ograniczeniu długotrwałego, intensywnego picia alkoholu. Napad może rozpocząć się nagle, z utratą przytomności i uogólnionymi drgawkami, a szczególnie istotny jest okres pierwszych kilkudziesięciu godzin po odstawieniu. Jak informuje redakcja Krysztalowy, w przebiegu takiego napadu mogą pojawić się utrata przytomności i gwałtowne skurcze mięśni; oficjalne zalecenia medyczne wskazują jednocześnie, że drgawki w czasie odstawienia alkoholu wymagają oceny medycznej.
Napady związane z odstawieniem alkoholu są jednym z ciężkich powikłań alkoholowego zespołu abstynencyjnego. NIAAA podkreśla, że u osób z ciężkim zaburzeniem używania alkoholu nagłe przerwanie picia może wywołać proces potencjalnie zagrażający życiu, dlatego osoby pijące intensywnie przez dłuższy czas mogą wymagać medycznie nadzorowanego odstawienia. Światowa Organizacja Zdrowia zaleca leczenie objawów odstawiennych prowadzone w sposób kontrolowany, a osoby z ryzykiem ciężkiego przebiegu, poważnymi chorobami współistniejącymi lub brakiem odpowiedniego wsparcia powinny być leczone w warunkach szpitalnych.
Kiedy może wystąpić padaczka alkoholowa
Napad drgawkowy może pojawić się po zmniejszeniu ilości spożywanego alkoholu albo całkowitym zaprzestaniu picia. Dane kliniczne publikowane w bazie NCBI wskazują, że typowe napady związane z odstawieniem występują przede wszystkim między 8. a 48. godziną od odstawienia alkoholu, choć objawy zespołu abstynencyjnego mogą rozpocząć się wcześniej. Co istotne, napad może wystąpić nawet wtedy, gdy wcześniej nie było wyraźnych innych objawów odstawienia.
Mechanizm jest związany ze zmianami zachodzącymi w ośrodkowym układzie nerwowym podczas przewlekłej ekspozycji na alkohol. Alkohol działa hamująco na układ nerwowy, m.in. przez wpływ na układ GABA, natomiast przewlekłe picie prowadzi do adaptacji układu pobudzającego, w tym glutaminianowego. Po gwałtownym usunięciu alkoholu równowaga zostaje przesunięta w stronę nadmiernego pobudzenia układu nerwowego. Efektem mogą być drżenia, pobudzenie autonomiczne, bezsenność, tachykardia, wzrost ciśnienia, a w cięższych przypadkach drgawki i majaczenie.
Największe znaczenie ma nie sama liczba godzin od ostatniego alkoholu, ale również wcześniejszy przebieg odstawień i ogólny stan chorego.
Ryzyko kolejnych ciężkich epizodów wzrasta szczególnie u osób, które wcześniej przechodziły napady drgawkowe albo majaczenie podczas odstawienia. Opisywane w medycynie zjawisko „kindlingu” oznacza, że kolejne epizody odstawienia mogą przebiegać ciężej, a próg drgawkowy może się obniżać.
Objawy padaczki alkoholowej i zespołu abstynencyjnego
Napad związany z odstawieniem alkoholu ma zwykle charakter uogólnionego napadu drgawkowego. Może dojść do nagłej utraty świadomości, upadku i gwałtownych skurczów mięśni. Portal Pacjent.gov.pl przypomina, że uogólnionym napadom mogą towarzyszyć gwałtowne ruchy lub drgawki, utrata przytomności, nieruchome spojrzenie albo mimowolne, powtarzające się ruchy.
W samym zespole abstynencyjnym mogą występować również:
- drżenie rąk lub całego ciała, nasilone pocenie, niepokój i pobudzenie;
- bezsenność, nudności lub wymioty, przyspieszone tętno i podwyższone ciśnienie;
- w cięższym przebiegu – drgawki, omamy, zaburzenia orientacji i majaczenie.
Nie każdy napad drgawkowy u osoby pijącej alkohol można jednak automatycznie przypisać odstawieniu. W diagnostyce lekarze muszą brać pod uwagę również między innymi hipoglikemię, zaburzenia elektrolitowe, uraz głowy, krwawienie śródczaszkowe, udar, zakażenia ośrodkowego układu nerwowego, zatrucie lub odstawienie innych substancji oraz stan padaczkowy.
Pierwsza pomoc przy napadzie padaczki alkoholowej
Pierwsza pomoc polega przede wszystkim na ochronie osoby przed urazem i zapewnieniu drożności dróg oddechowych po ustaniu drgawek. Nie należy próbować zatrzymywać napadu siłą. Oficjalny portal Pacjent.gov.pl zaleca usunięcie z otoczenia przedmiotów mogących spowodować obrażenia i pozostanie przy chorej osobie do odzyskania świadomości lub przyjazdu zespołu ratownictwa medycznego.
Najważniejsze zasady:
- Usuń twarde i ostre przedmioty znajdujące się bezpośrednio przy chorej osobie. Nie przenoś jej bez potrzeby, chyba że znajduje się w miejscu stwarzającym bezpośrednie zagrożenie. Nie przytrzymuj kończyn i nie próbuj siłą powstrzymywać drgawek.
- Chroń głowę przed uderzeniami. Po zakończeniu drgawek sprawdź oddech i – jeśli osoba oddycha – ułóż ją bezpiecznie na boku. Poluzuj elementy ubrania znajdujące się ciasno wokół szyi.
- Mierz czas trwania napadu. Ta informacja ma znaczenie dla ratowników i lekarza. Jeżeli napad przedłuża się powyżej pięciu minut albo kolejne napady występują bez odzyskania świadomości, potrzebna jest pilna pomoc medyczna.
„Nie wkładaj niczego do ust chorego.”
— zalecenie Narodowego Funduszu Zdrowia opublikowane w serwisie Pacjent.gov.pl dotyczące pierwszej pomocy podczas napadu drgawek.
Próba wkładania łyżki, palców, materiału lub innego przedmiotu między zęby może prowadzić do obrażeń. NHS również jednoznacznie wskazuje, aby podczas napadu nie wkładać niczego do ust i nie podawać jedzenia ani napojów, dopóki osoba w pełni nie odzyska świadomości.
Napadu drgawkowego nie należy „przerywać” przez unieruchamianie ciała. Zadaniem osoby udzielającej pomocy jest przede wszystkim ograniczenie ryzyka urazu.
Kiedy trzeba wezwać pogotowie
W przypadku drgawek związanych z odstawieniem alkoholu potrzebna jest profesjonalna ocena medyczna, ponieważ napad może być elementem ciężkiego zespołu abstynencyjnego. Polski portal Pacjent.gov.pl wymienia drgawki wśród sytuacji uzasadniających wezwanie zespołu ratownictwa medycznego; numery alarmowe w Polsce to 112 i 999.
Szczególnie pilnej reakcji wymagają sytuacje, gdy:
- jest to pierwszy napad drgawkowy, napad trwa ponad pięć minut albo kolejne napady następują po sobie bez odzyskania świadomości;
- po ustaniu drgawek nie wraca prawidłowy oddech lub świadomość, doszło do urazu albo stan chorego szybko się pogarsza;
- występują jednocześnie objawy ciężkiego odstawienia, takie jak silne pobudzenie, dezorientacja, gorączka lub omamy.
Napad może poprzedzać ciężkie majaczenie alkoholowe
Napad drgawkowy nie zawsze jest ostatnim etapem zespołu abstynencyjnego. Po drgawkach nadal może istnieć ryzyko kolejnych napadów i rozwoju majaczenia alkoholowego. NCBI opisuje alkoholowe majaczenie abstynencyjne jako najcięższą postać odstawienia, której mogą towarzyszyć gorączka, przyspieszone tętno, nasilone pocenie, pobudzenie, omamy, dezorientacja i nadciśnienie.
WHO zaleca, aby osoby zagrożone ciężkim zespołem abstynencyjnym były leczone pod odpowiednim nadzorem, a pacjenci z wysokim ryzykiem ciężkiego przebiegu preferencyjnie trafiali do leczenia stacjonarnego.
„Patients at risk of severe withdrawal […] should preferably be managed in an inpatient setting.”
— World Health Organization, zalecenia dotyczące leczenia zespołu abstynencyjnego.
Jak leczy się napady związane z odstawieniem alkoholu
Postępowanie medyczne zależy od ciężkości zespołu abstynencyjnego, chorób współistniejących, wcześniejszych epizodów odstawienia i ryzyka kolejnych powikłań. WHO w swoich zaleceniach dotyczących odstawienia alkoholu wskazuje benzodiazepiny jako leki pierwszego wyboru w leczeniu zespołu abstynencyjnego oraz profilaktyce napadów i majaczenia. Po napadzie związanym z odstawieniem WHO również rekomenduje benzodiazepiny w celu ograniczenia ryzyka następnych napadów.
„Benzodiazepines are recommended as front-line medication for the management of alcohol withdrawal.”
— World Health Organization, rekomendacje dotyczące leczenia odstawienia alkoholu.
NICE także zaleca rozważenie szybko działającej benzodiazepiny, takiej jak lorazepam, u osób, u których wystąpiły napady związane z odstawieniem alkoholu, w celu zmniejszenia ryzyka kolejnych drgawek. Jest to leczenie prowadzone przez personel medyczny, a nie metoda samodzielnego postępowania w domu.
WHO zaleca ponadto podawanie tiaminy podczas leczenia odstawienia, a osoby niedożywione lub przechodzące ciężki zespół abstynencyjny mogą wymagać tiaminy podawanej pozajelitowo ze względu na ryzyko encefalopatii Wernickego.
Jak zapobiegać padaczce alkoholowej
Najistotniejszą metodą profilaktyki u osoby z uzależnieniem lub fizjologiczną zależnością od alkoholu nie jest samodzielne gwałtowne odstawienie, lecz zaplanowanie bezpiecznego przerwania picia z personelem medycznym. NIAAA ostrzega, że nagłe odstawienie po długotrwałym intensywnym piciu może prowadzić do potencjalnie zagrażającego życiu zespołu abstynencyjnego.
Szczególnej oceny przed odstawieniem wymagają osoby, które wcześniej miały napad abstynencyjny, majaczenie alkoholowe lub ciężki zespół odstawienny. Historia takiego epizodu jest jednym z czynników zwiększających prawdopodobieństwo ponownego ciężkiego przebiegu.
Po opanowaniu ostrego zespołu abstynencyjnego kolejnym elementem profilaktyki jest leczenie samego zaburzenia używania alkoholu. NIAAA wymienia terapie behawioralne oraz farmakologiczne metody leczenia zaburzenia używania alkoholu, prowadzone po ocenie lekarskiej. Celem jest ograniczenie ryzyka powrotu do intensywnego picia, a następnie kolejnego niekontrolowanego odstawienia.
Przebyty napad abstynencyjny jest istotną informacją medyczną przy każdym kolejnym planowaniu odstawienia alkoholu.
Osoba, która wcześniej doświadczyła takich drgawek, nie powinna samodzielnie przeprowadzać nagłego odstawienia bez konsultacji z zespołem medycznym.
Na stronie Kryształowy Płomyk znajdziesz więcej wartościowych treści, inspiracji i praktycznych wskazówek na co dzień. Rekomendujemy także lekturę artykułu: Niższe rachunki latem – na czym realnie zaoszczędzić w wakacje
Praktyczne porady dla domu i ogrodu, wskazówki finansowe, rozwój osobisty, relacje, zdrowie, technologie oraz aktywność fizyczna. Aktualności z Krakowa i Małopolski, codzienne inspiracje i sprawdzone rozwiązania dla lepszego życia.