Uzależnienie od komputera i gier może oznaczać problemowe korzystanie z technologii, jednak w obowiązującej klasyfikacji medycznej precyzyjnie zdefiniowano przede wszystkim zaburzenie związane z graniem. Jak informuje redakcja Krysztalowy, gaming disorder znajduje się w ICD-11 pod kodem 6C51 i dotyczy zarówno grania online, jak i offline. Kluczowe nie jest samo spędzanie wielu godzin przed ekranem, lecz utrata kontroli, podporządkowanie innych sfer życia graniu oraz kontynuowanie tej aktywności mimo negatywnych konsekwencji.
WHO wskazuje jednocześnie, że zaburzenie grania dotyczy jedynie części osób korzystających z gier. Sam fakt regularnego grania, używania komputera do pracy czy wielogodzinnego korzystania z internetu nie wystarcza więc do rozpoznania zaburzenia. W diagnostyce znaczenie ma przede wszystkim wpływ zachowania na funkcjonowanie rodzinne, społeczne, szkolne lub zawodowe, a problematyczny wzorzec zazwyczaj powinien utrzymywać się przez co najmniej 12 miesięcy.
Czym jest uzależnienie od gier według WHO?
Gaming disorder został umieszczony w ICD-11 w grupie „disorders due to addictive behaviours”, czyli zaburzeń wynikających z zachowań uzależniających. WHO rozróżnia postać dotyczącą głównie grania online, głównie offline oraz postać nieokreśloną. ICD-11 została przyjęta przez Światowe Zgromadzenie Zdrowia w maju 2019 roku, a jako podstawa raportowania zaczęła obowiązywać od stycznia 2022 roku.
„Gaming disorder is defined […] as a pattern of gaming behavior characterized by impaired control over gaming” – WHO w informacji dotyczącej gaming disorder.
W praktyce oznacza to zaburzoną kontrolę nad rozpoczęciem gry, jej częstotliwością, intensywnością, czasem trwania lub zakończeniem. Kolejnym elementem jest nadawanie graniu coraz większego znaczenia, aż zaczyna ono wypierać inne zainteresowania i codzienne obowiązki. Trzecim kryterium jest dalsze granie lub jego nasilanie mimo pojawiających się szkód.
Granica między intensywnym hobby a zaburzeniem nie przebiega przy konkretnej liczbie godzin spędzanych przed komputerem.
To istotne, ponieważ kilkugodzinna sesja gry sama w sobie nie oznacza diagnozy. Znacznie bardziej alarmujące jest to, że dana osoba przestaje wykonywać obowiązki, pogarszają się jej relacje, wyniki w nauce albo funkcjonowanie zawodowe, a mimo tego nie potrafi ograniczyć grania.
WHO podkreśla, że dla rozpoznania zaburzenia wzorzec zachowania musi powodować istotne pogorszenie funkcjonowania w ważnych obszarach życia.
Uzależnienie od komputera a uzależnienie od gier – to nie zawsze to samo
Potoczne określenie „uzależnienie od komputera” obejmuje znacznie szerszy zestaw zachowań: wielogodzinne korzystanie z internetu, mediów społecznościowych, komunikatorów, treści wideo czy innych usług cyfrowych.
Nie każde takie zachowanie ma jednak odrębną kategorię diagnostyczną odpowiadającą gaming disorder w ICD-11. Dlatego przy ocenie konkretnej osoby istotne jest ustalenie, co dokładnie robi ona przed ekranem, dlaczego nie potrafi przerwać i jakie konsekwencje wywołuje to zachowanie.
Krajowe Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom zalicza problemowe korzystanie z internetu, gry komputerowe i media społecznościowe do obszaru, którym zajmuje się w ramach profilaktyki uzależnień behawioralnych. Centrum publikuje również materiały dotyczące diagnozy oraz terapii e-uzależnień dzieci i młodzieży.
Jakie objawy powinny zwrócić uwagę?
Najbardziej miarodajne nie są pojedyncze zachowania, ale ich powtarzalność oraz konsekwencje. Na podstawie kryteriów WHO szczególnie istotne są trzy grupy sygnałów:
- utrata kontroli nad rozpoczęciem, długością, częstotliwością lub zakończeniem grania;
- coraz większe pierwszeństwo gry przed nauką, pracą, relacjami, odpoczynkiem i wcześniejszymi zainteresowaniami;
- kontynuowanie lub zwiększanie intensywności grania mimo wyraźnych negatywnych skutków.
Do tego mogą dochodzić konsekwencje pośrednie wynikające z nieprawidłowego trybu życia. WHO wskazywała w kontekście problemowego grania m.in. niewystarczającą aktywność fizyczną, nieprawidłową dietę, problemy ze snem, dolegliwości układu mięśniowo-szkieletowego oraz problemy związane ze zdrowiem psychicznym i funkcjonowaniem psychospołecznym.
Nie oznacza to, że każda osoba niewyspana po nocnej sesji gry ma zaburzenie. Znaczenie ma utrwalony wzorzec, utrata kontroli oraz realne szkody w codziennym życiu.
Problem szczególnie widoczny wśród młodzieży
Dane z Polski pokazują skalę obecności technologii cyfrowych w codziennym życiu młodych ludzi. Opublikowany w czerwcu 2026 roku przez KCPU raport „Młodzież 2025” wskazuje, że 98 proc. badanych młodych osób posiadało własny smartfon, a 85 proc. własny komputer stacjonarny lub laptop. Kolejne 13 proc. korzystało z komputera wspólnie z innymi domownikami.
Według danych przywołanych przez KCPU uczniowie ostatnich klas szkół ponadpodstawowych spędzają w internecie przeciętnie około pięciu godzin dziennie. To około dwóch godzin więcej niż w 2013 roku. Centrum zwraca też uwagę na wzrost grupy młodych osób charakteryzujących się podwyższonym ryzykiem problemowego korzystania z sieci.
„Problem zaczyna się wtedy, gdy ekran przestaje być narzędziem” – wskazywało KCPU, opisując problem cyfrowej aktywności dzieci i młodzieży.
Samo pięć godzin online nie stanowi jednak kryterium rozpoznania gaming disorder. Internet jest wykorzystywany jednocześnie do nauki, komunikacji, rozrywki i korzystania z usług. Właśnie dlatego ocena oparta wyłącznie na czasie ekranowym może prowadzić do błędnych wniosków.
Co dzieje się, gdy granie zaczyna wypierać codzienne życie?
Problem staje się klinicznie istotny wówczas, gdy konsekwencje dotyczą podstawowych obszarów funkcjonowania. WHO wymienia funkcjonowanie osobiste, rodzinne, społeczne, edukacyjne oraz zawodowe.
W praktyce należy zwrócić uwagę przede wszystkim na zmianę wcześniejszego sposobu funkcjonowania. Osoba może stopniowo rezygnować ze spotkań, ograniczać aktywność fizyczną, przestawać wykonywać obowiązki albo przesuwać sen, aby wydłużyć sesje gry.
Istotnym sygnałem jest także sytuacja, gdy konsekwencje są już wyraźne, lecz zachowanie się nie zmienia. Uczeń wie, że przez granie nie przygotował się do szkoły, dorosły zaniedbuje obowiązki zawodowe, dochodzi do konfliktów w domu, a mimo to kolejne próby ograniczenia aktywności kończą się powrotem do wcześniejszego schematu.
To właśnie trwała utrata kontroli i szkody funkcjonalne odróżniają zaburzenie od zwykłego intensywnego zainteresowania grami.
WHO zaznacza przy tym, że gaming disorder występuje u niewielkiej części wszystkich graczy. Nie ma więc podstaw, aby patologizować samo granie jako formę rozrywki.
Jak wygląda diagnoza uzależnienia od gier?
Diagnozy nie powinno się stawiać na podstawie internetowego testu ani pojedynczego objawu. WHO rozwija standaryzowane narzędzia diagnostyczne i przesiewowe przeznaczone do rozpoznawania gaming disorder oraz wczesnego identyfikowania osób zagrożonych problemem.
Podczas oceny specjalista analizuje nie tylko czas spędzany przed ekranem, ale przede wszystkim kontrolę nad zachowaniem, jego priorytet w życiu oraz konsekwencje.
Ważne są także inne problemy psychiczne i społeczne występujące równocześnie. KCPU w swoich publikacjach dotyczących zaburzeń behawioralnych wskazuje m.in. na potrzebę uwzględniania współwystępowania zachowań uzależniających z innymi zaburzeniami psychicznymi.
Z tego powodu leczenie osoby, która wielogodzinne granie wykorzystuje jako sposób radzenia sobie z innym problemem, wymaga szerszej oceny niż samo liczenie godzin przed monitorem.
Jak walczyć z uzależnieniem od gier komputerowych?
Pierwszym krokiem jest rozpoznanie konkretnego wzorca zachowania i skali szkód. W przypadku utraty kontroli oraz narastających problemów rodzinnych, szkolnych lub zawodowych zasadne jest skorzystanie z profesjonalnej oceny.
Badania nad leczeniem gaming disorder nadal się rozwijają. Metaanaliza opublikowana w 2024 roku w „Addictive Behaviors” potwierdziła, że badano różne interwencje terapeutyczne, choć autorzy zwracali uwagę na ograniczoną liczbę wysokiej jakości badań kontrolowanych.
Nowsza metaanaliza z 2025 roku, obejmująca 21 kontrolowanych badań i 1360 uczestników, wykazała istotne zmniejszenie objawów gaming disorder i czasu grania po zastosowanych interwencjach. Autorzy jednocześnie wskazali na dużą heterogeniczność badań oraz potrzebę większych i dłuższych prób.
Wśród badanych metod znajdują się m.in.:
- terapia poznawczo-behawioralna;
- interwencje grupowe i rodzinne;
- oddziaływania ukierunkowane na kontrolę impulsów, głód grania i zmianę utrwalonych schematów zachowania.
Nie oznacza to istnienia jednej procedury odpowiedniej dla każdego pacjenta. Dobór terapii powinien zależeć od obrazu klinicznego, wieku, sytuacji rodzinnej i problemów współwystępujących.
„The inclusion of gaming disorder in ICD-11 will facilitate appropriate diagnosis and treatment” – mówił dr Vladimir Poznyak z WHO.
Co można zrobić w domu?
Przy problemowym graniu samo odebranie komputera nie rozwiązuje przyczyn zachowania. Znacznie więcej informacji daje obserwacja tego, w jakich sytuacjach pojawia się potrzeba grania oraz co dzieje się po próbie przerwania aktywności.
Praktyczne działania powinny obejmować:
- przywracanie stałych godzin snu, obowiązków, posiłków i aktywności poza ekranem;
- wyznaczenie jasnych zasad dotyczących grania oraz obserwowanie, czy osoba jest w stanie ich przestrzegać;
- reagowanie na pogorszenie wyników szkolnych, pracy, relacji, snu lub zdrowia zamiast koncentrowania się wyłącznie na liczbie godzin.
W przypadku dzieci i nastolatków szczególne znaczenie ma udział rodziców lub opiekunów. KCPU prowadzi i udostępnia materiały dotyczące profilaktyki, diagnozy i terapii e-uzależnień wśród dzieci i młodzieży, kierowane również do specjalistów pracujących z rodzinami.
Gdzie szukać pomocy w Polsce?
Krajowe Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom prowadzi oficjalny system informacji dotyczący uzależnień behawioralnych. Na stronie KCPU znajduje się także interaktywna mapa placówek, dzięki której można wyszukać pomoc w swojej okolicy.
Dostępne są również konsultacje online prowadzone w obszarze uzależnień behawioralnych przez psychologa, psychoterapeutę i prawnika.
Aktualne kontakty podawane przez KCPU obejmują:
- Telefon Zaufania – uzależnienia behawioralne: 801 889 880, codziennie w godz. 17:00–22:00;
- Ogólnopolski Telefon Zaufania Uzależnienia: 800 199 990, bezpłatnie, codziennie w godz. 16:00–21:00;
- oficjalną bazę informacji i placówek KCPU, w której można wyszukać lokalne miejsca udzielające pomocy.
Najważniejszym sygnałem do szukania profesjonalnej pomocy nie jest sama liczba godzin przed komputerem. Decydujące znaczenie ma sytuacja, w której człowiek traci kontrolę nad graniem, podporządkowuje mu inne aktywności i nadal gra mimo konsekwencji.
Właśnie te elementy, a nie samo zainteresowanie grami, stanowią rdzeń kryteriów gaming disorder opisanych przez WHO.
Na stronie Kryształowy Płomyk znajdziesz więcej wartościowych treści, inspiracji i praktycznych wskazówek na co dzień. Rekomendujemy także lekturę artykułu: Niższe rachunki latem – na czym realnie zaoszczędzić w wakacje
Praktyczne porady dla domu i ogrodu, wskazówki finansowe, rozwój osobisty, relacje, zdrowie, technologie oraz aktywność fizyczna. Aktualności z Krakowa i Małopolski, codzienne inspiracje i sprawdzone rozwiązania dla lepszego życia.