Zatrucie alkoholowe – jakie są objawy, kiedy dzwonić po pomoc i co robić krok po kroku

125

Zatrucie alkoholowe nie jest po prostu „mocnym upiciem”. To stan, w którym ilość alkoholu obecnego we krwi zaczyna zaburzać funkcje mózgu odpowiedzialne między innymi za oddychanie, utrzymywanie świadomości, pracę serca i regulację temperatury ciała. Szczególnie niebezpieczne są trudności z obudzeniem osoby, powtarzające się wymioty, drgawki, bardzo wolny albo nieregularny oddech, blada lub sina skóra oraz postępująca utrata świadomości, informuje redakcja Krysztalowy. W Polsce przy podejrzeniu ciężkiego zatrucia należy korzystać z numeru alarmowego 112 lub 999 i nie czekać, aż wystąpi komplet objawów.

Nie da się natomiast wskazać jednej liczby wypitych kieliszków albo jednego stężenia alkoholu, od którego u każdego człowieka rozpoczyna się ciężkie zatrucie. Ryzyko zależy między innymi od szybkości picia, masy i składu ciała, wieku, indywidualnej tolerancji, jedzenia spożytego wcześniej oraz przyjmowanych leków lub innych substancji psychoaktywnych.

Szczególnie istotne jest to, że poziom alkoholu we krwi może nadal wzrastać po zakończeniu picia, a nawet wtedy, gdy osoba już straciła przytomność, ponieważ alkohol znajdujący się w żołądku i jelitach nadal się wchłania.

Jakie objawy daje zatrucie alkoholowe i czym różni się od zwykłego upojenia?

Początek zatrucia może przypominać intensywne upojenie alkoholowe: pojawiają się niewyraźna mowa, problemy z chodzeniem, spowolnione reakcje, dezorientacja i nudności. Granica staje się niebezpieczna wtedy, gdy pogłębiają się zaburzenia świadomości, osoba przestaje reagować w przewidywalny sposób albo nie można jej dobudzić.

Alkohol w dużym stężeniu działa depresyjnie na ośrodkowy układ nerwowy, dlatego wraz z nasilaniem się zatrucia może hamować również ośrodki kontrolujące oddychanie i podstawowe odruchy obronne. NIAAA wymienia wśród krytycznych sygnałów między innymi mniej niż osiem oddechów na minutę oraz przerwy w oddychaniu trwające co najmniej dziesięć sekund. Groźne są również drgawki, bardzo niska temperatura ciała, sinienie, lepka skóra i osłabienie odruchu wymiotnego.

Problem polega na tym, że obserwator może błędnie uznać utratę kontaktu za zwykłe zaśnięcie po imprezie. Tymczasem osoba nieprzytomna może zachłysnąć się wymiocinami albo przestać prawidłowo oddychać. Alkohol w wysokiej dawce osłabia odruchy chroniące drogi oddechowe, dlatego pozostawienie takiej osoby samej jest jednym z najpoważniejszych błędów.

Objaw	Co może oznaczać	Jak reagować
Niewyraźna mowa, chwiejny chód	Znaczne upojenie, zaburzenia koordynacji	Przerwać picie, obserwować stan
Narastająca dezorientacja	Pogłębiające się działanie alkoholu na mózg	Nie zostawiać osoby samej
Powtarzające się wymioty	Ryzyko odwodnienia i zachłyśnięcia	Kontrolować świadomość i oddychanie
Nie można osoby obudzić	Ciężkie zaburzenie świadomości	Natychmiast 112 lub 999
Mniej niż 8 oddechów/min	Ciężkie zahamowanie oddychania	Pilna pomoc ratunkowa
Przerwy między oddechami ≥10 sekund	Nieregularny, niebezpieczny oddech	Pilna pomoc ratunkowa
Drgawki	Ciężkie zatrucie lub inne powikłanie	Wezwać zespół ratownictwa
Blada, sina, zimna skóra	Niedotlenienie lub wychłodzenie	Wezwać pomoc, chronić przed utratą ciepła
Brak prawidłowego oddechu	Bezpośrednie zagrożenie życia	Rozpocząć RKO i postępować według instrukcji dyspozytora

Kryteria dotyczące oddychania oraz główne objawy alarmowe pochodzą z aktualnych materiałów amerykańskiego National Institute on Alcohol Abuse and Alcoholism; polskie serwisy publiczne zalecają natomiast pilny kontakt z numerem alarmowym przy podejrzeniu zatrucia i utracie przytomności.

Dlaczego liczba promili nie wystarcza do oceny sytuacji?

Pomiar alkoholu może mieć znaczenie diagnostyczne, ale przy udzielaniu pierwszej pomocy nie powinien opóźniać reakcji. Dwóch ludzi z podobnym stężeniem alkoholu może prezentować zupełnie inny stan kliniczny ze względu na tolerancję, wiek, choroby współistniejące, jednoczesne użycie leków albo tempo wzrostu stężenia alkoholu. NIAAA podkreśla również, że ryzyko rośnie wraz ze stężeniem alkoholu we krwi, jednak przejście od upojenia do stanu zagrażającego życiu nie następuje u wszystkich przy identycznej wartości.

Dlatego bardziej użyteczne niż liczenie drinków jest sprawdzenie trzech rzeczy: czy osoba daje się obudzić, czy oddycha prawidłowo i czy jej stan się pogarsza. Jeżeli odpowiedź na którekolwiek z tych pytań budzi poważne wątpliwości, należy potraktować sytuację jako potencjalnie alarmową.

„Jeśli podejrzewasz, że doszło do zatrucia, natychmiast zadzwoń pod numer 112 lub zawieź chorego na SOR.”
— Pacjent.gov.pl, oficjalny serwis Ministerstwa Zdrowia i NFZ.

Szczególnie niebezpieczne jest łączenie alkoholu z opioidami, benzodiazepinami, niektórymi lekami nasennymi i innymi substancjami działającymi hamująco na ośrodkowy układ nerwowy. NIAAA wskazuje, że takie połączenia mogą nasilać depresję ośrodka oddechowego, a niebezpieczne reakcje mogą wystąpić nawet wtedy, gdy poszczególne substancje zostały przyjęte w ilościach, które osobno nie wywołałyby podobnego efektu. Alkohol może też wchodzić w interakcje z wieloma lekami dostępnymi na receptę i bez recepty.

Osoba przyjmująca leki nasenne powinna zachować szczególną ostrożność, ponieważ alkohol może dodatkowo zwiększać senność i zaburzenia koordynacji. Szerzej opisaliśmy tę kwestię w materiale o tym, jak alkohol może zwiększać ryzyko związane z lekami nasennymi.

Co robić przy zatruciu alkoholowym – pierwsza pomoc krok po kroku

Jeżeli istnieje podejrzenie ciężkiego zatrucia alkoholem, najważniejsze jest szybkie rozpoznanie zagrożenia i wezwanie profesjonalnej pomocy. Osoby nieprzytomnej nie wolno zostawiać samej z założeniem, że „musi się wyspać”. Należy sprawdzić reakcję na głos i dotyk oraz ocenić oddychanie; jeśli człowiek jest nieprzytomny, ale oddycha prawidłowo, powinien zostać ułożony w pozycji bezpiecznej na boku. Trzeba również zabezpieczyć go przed wychłodzeniem i regularnie kontrolować stan do przyjazdu zespołu ratownictwa. Jeżeli nie oddycha prawidłowo, sytuacja wymaga rozpoczęcia resuscytacji i wykonywania poleceń dyspozytora numeru alarmowego.

Praktyczne postępowanie można ułożyć w następującej kolejności:

1. Przerwij dalsze picie alkoholu. Nie podawaj kolejnej porcji „na poprawę”.
2. Sprawdź reakcję osoby. Spróbuj nawiązać kontakt głosowy i oceń, czy reaguje w logiczny sposób.
3. Sprawdź oddychanie. Niepokojący jest bardzo wolny, nieregularny lub zanikający oddech.
4. Wezwij 112 lub 999, jeśli osoba jest nieprzytomna, ma drgawki, nie można jej obudzić albo ma problemy z oddychaniem.
5. Jeżeli nieprzytomna osoba oddycha prawidłowo, ułóż ją na boku. Pozycja bezpieczna ogranicza ryzyko zachłyśnięcia wymiocinami.
6. Nie pozostawiaj jej samej. Stan może pogorszyć się już po zakończeniu picia.
7. Zabezpiecz przed wychłodzeniem, na przykład kocem lub dodatkową warstwą odzieży.
8. Przygotuj informacje dla ratowników: co osoba piła, w przybliżeniu ile, kiedy, czy mogła przyjąć leki albo inne substancje oraz czy choruje przewlekle.
9. Jeśli obok znajdują się opakowania po lekach albo innych substancjach, pozostaw je dla zespołu medycznego — taka informacja może mieć znaczenie dla dalszego postępowania.

„Do not wait for the person to have all the symptoms.”
— National Institute on Alcohol Abuse and Alcoholism, zalecenia dotyczące przedawkowania alkoholu.

Oznacza to w praktyce, że nie trzeba czekać jednocześnie na sinienie skóry, drgawki, wymioty i całkowitą utratę przytomności. Już pojedynczy ciężki objaw, szczególnie problem z oddychaniem albo niemożność obudzenia człowieka, wystarcza do pilnej reakcji.

Czego nie robić: kawa, zimny prysznic i prowokowanie wymiotów nie „odtruwają”

Jednym z najbardziej trwałych mitów jest przekonanie, że mocna kawa przyspiesza trzeźwienie. Kofeina może sprawić, że człowiek chwilowo będzie wydawał się bardziej pobudzony, ale nie usuwa etanolu z krwi i nie cofa jego wpływu na oddychanie. NIAAA wprost wymienia zimne prysznice, kawę i zmuszanie osoby do chodzenia jako sposoby, które nie odwracają przedawkowania alkoholu, a mogą dodatkowo pogorszyć sytuację. NHS również odradza podawanie kawy, zimny prysznic i wywoływanie wymiotów.

Nie należy też prowokować wymiotów u osoby z podejrzeniem zatrucia. Pacjent.gov.pl podaje, że wywoływanie wymiotów bez konsultacji z lekarzem lub operatorem numeru alarmowego może pogorszyć stan poszkodowanego. Szczególnie groźne jest to wtedy, gdy świadomość jest osłabiona, ponieważ rośnie ryzyko aspiracji treści pokarmowej do dróg oddechowych.

„Nigdy tego nie rób bez uprzedniego skontaktowania się z operatorem numeru 112 lub lekarzem.”
— Pacjent.gov.pl o samodzielnym wywoływaniu wymiotów przy zatruciach.

Nie należy również podawać przypadkowo węgla aktywnego tylko dlatego, że jest kojarzony z zatruciami. Oficjalny portal Pacjent.gov.pl zaleca konsultację z lekarzem lub operatorem numeru 112 przed jego zastosowaniem; sposób postępowania zależy od substancji i stanu chorego.

Popularny „sposób”	Czy pomaga przy ciężkim zatruciu alkoholem?	Problem
Mocna kawa	Nie odwraca zatrucia	Nie usuwa alkoholu z krwi
Zimny prysznic	Nie	Ryzyko wychłodzenia, upadku lub utraty przytomności
Spacer	Nie	Ryzyko upadku i urazu
Wywoływanie wymiotów	Nie należy robić samodzielnie	Ryzyko zachłyśnięcia
„Przespanie się” bez nadzoru	Niebezpieczne	Stan może się pogarszać podczas snu
Kolejny alkohol	Nie	Zwiększa dawkę alkoholu
Węgiel aktywny „na wszelki wypadek”	Nie stosować bez konsultacji	Postępowanie zależy od rodzaju zatrucia

W szpitalu priorytetem jest zabezpieczenie podstawowych funkcji życiowych, przede wszystkim drożności dróg oddechowych i oddychania. W ciężkich przypadkach może być konieczne wspomaganie oddechu, a płyny dożylne stosuje się między innymi przy odwodnieniu lub spadku ciśnienia; same płyny nie przyspieszają jednak w istotny sposób eliminacji etanolu. Postępowanie może również obejmować korektę zaburzeń metabolicznych i podanie tiaminy osobom, u których istnieje odpowiednie wskazanie kliniczne.

Jeżeli ciężkie picie nie było jednorazowym epizodem, problem wymaga dalszej oceny po opanowaniu ostrego stanu. Praktyczne informacje o dalszych możliwościach pomocy opisuje materiał o tym, jak wygląda leczenie alkoholizmu i od czego można rozpocząć terapię.

Trzeba jednocześnie odróżnić zatrucie ostrą dawką alkoholu od zespołu abstynencyjnego pojawiającego się po nagłym ograniczeniu picia u osoby zależnej fizycznie. Drgawki, silne pobudzenie, omamy lub głęboka dezorientacja po odstawieniu alkoholu także mogą wymagać natychmiastowej pomocy. Szczegółowe zasady postępowania podczas takiego napadu opisuje poradnik o padaczce alkoholowej, drgawkach i pierwszej pomocy.

Osoby pijące intensywnie przez długi okres nie powinny zakładać, że nagłe samodzielne odstawienie jest zawsze bezpieczne. Zespół abstynencyjny może obejmować drżenia, nudności, tachykardię i niepokój, ale w ciężkiej postaci również drgawki, omamy oraz majaczenie.

Zatrucie alkoholowe – najczęstsze pytania i odpowiedzi

W przypadku alkoholu najbardziej niebezpieczne są sytuacje, w których stan osoby zostaje zbagatelizowany jako zwykłe upojenie. Nie istnieje domowy test pozwalający z pełną pewnością przewidzieć, czy człowiek za kilkanaście minut nadal będzie oddychał prawidłowo. Dlatego decyzja o wezwaniu pomocy powinna opierać się przede wszystkim na świadomości, oddychaniu, drgawkach i dynamice pogarszania się stanu. Szczególną czujność trzeba zachować po połączeniu alkoholu z lekami lub innymi substancjami. Jeżeli występują objawy zagrożenia życia, telefon pod 112 lub 999 ma pierwszeństwo przed próbami ustalania, ile dokładnie alkoholu zostało wypite.

Czy osoba po alkoholu może po prostu zasnąć?

Samo zaśnięcie nie oznacza zatrucia, ale problem zaczyna się wtedy, gdy człowieka trudno albo w ogóle nie można obudzić. Przy ciężkim zatruciu alkohol może hamować oddychanie i odruch wymiotny. Nieprzytomnej osoby nie należy pozostawiać samej.

Po ilu kieliszkach dochodzi do zatrucia alkoholowego?

Nie ma jednej liczby obowiązującej wszystkich. Znaczenie mają szybkość picia, masa i skład ciała, tolerancja, wiek, jedzenie oraz jednoczesne stosowanie leków i innych substancji. Dlatego liczba kieliszków nie może zastępować oceny objawów.

Czy kawa pomaga wytrzeźwieć?

Nie cofa zatrucia i nie przyspiesza usunięcia alkoholu na tyle, aby mogła być sposobem leczenia przedawkowania. Przy podejrzeniu zatrucia nie należy opóźniać wezwania pomocy, próbując „postawić człowieka na nogi” kofeiną.

Czy należy wywołać wymioty?

Nie należy robić tego samodzielnie bez zalecenia lekarza lub operatora numeru alarmowego. Osoba z zaburzeniami świadomości może zachłysnąć się wymiocinami.

Kiedy bezwzględnie dzwonić pod 112 lub 999?

Gdy osoba jest nieprzytomna lub nie daje się obudzić, ma drgawki, przestaje prawidłowo oddychać, oddycha bardzo wolno lub nieregularnie, sinieje albo jej stan szybko się pogarsza. Nie trzeba czekać na wystąpienie wszystkich objawów.

Czy zatrucie alkoholowe może wystąpić po zakończeniu picia?

Tak. Alkohol znajdujący się jeszcze w przewodzie pokarmowym nadal może się wchłaniać, dlatego stężenie alkoholu we krwi może rosnąć również po ostatnim drinku, a nawet po utracie przytomności. Z tego powodu ciężko pijanej osoby nie powinno się pozostawiać bez nadzoru.

Najważniejsza zasada jest prosta: zatrucie alkoholowe ocenia się po stanie człowieka, a nie po deklarowanej liczbie wypitych drinków. Zaburzenia świadomości, nieregularny lub wolny oddech, drgawki i brak możliwości obudzenia osoby oznaczają konieczność szybkiej reakcji. Przy bezpośrednim zagrożeniu zdrowia lub życia należy dzwonić pod 112 albo 999, kontrolować oddychanie, nie zostawiać poszkodowanego samego i wykonywać instrukcje dyspozytora do czasu przyjazdu ratowników.

Na stronie Kryształowy Płomyk znajdziesz więcej wartościowych treści, inspiracji i praktycznych wskazówek na co dzień. Rekomendujemy także lekturę artykułu: Niższe rachunki latem – na czym realnie zaoszczędzić w wakacje