Ile trwa odwyk? Leczenie uzależnień od alkoholu i narkotyków

123

Ile trwa odwyk od alkoholu lub narkotyków? Nie ma jednej liczby, która pasowałaby do każdego pacjenta, informuje redakcja Krysztalowy. Sam detoks może trwać od kilku dni do kilku tygodni, natomiast właściwe leczenie uzależnienia zwykle obejmuje znacznie dłuższą terapię, dalszą opiekę i działania zapobiegające nawrotom.

W praktyce pytanie o czas odwyku trzeba rozbić na kilka etapów: bezpieczne odstawienie substancji, leczenie zespołu abstynencyjnego, psychoterapię oraz okres utrwalania zmiany. Kilka dni bez alkoholu czy narkotyku nie oznacza jeszcze zakończenia leczenia. Krajowe Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom podkreśla, że detoksykacja jest przede wszystkim początkiem długofalowej terapii, a nie jej zamiennikiem.

Ile trwa odwyk w praktyce

Potoczne słowo „odwyk” może oznaczać zarówno kilkudniowe odtrucie, jak i kilkutygodniowy lub kilkumiesięczny pobyt w ośrodku. Medycznie są to jednak różne etapy.

Najczęściej leczenie można podzielić na:

1. ocenę stanu pacjenta i kwalifikację do leczenia,
2. detoksykację i leczenie objawów abstynencyjnych, jeśli są potrzebne,
3. właściwą terapię uzależnienia,
4. leczenie farmakologiczne, jeśli istnieją wskazania,
5. terapię podtrzymującą i zapobieganie nawrotom,
6. dalszą opiekę ambulatoryjną lub udział w grupach wsparcia.

KCPU wskazuje, że detoksykacja może przebiegać szybko, przez kilka dni, najczęściej w warunkach stacjonarnych, albo stopniowo przez kilka tygodni w trybie ambulatoryjnym.

„Detoksykacja może być przeprowadzona szybko (kilka dni) […] lub stopniowo (kilka tygodni)”.

(Krajowe Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom, materiał dotyczący leczenia farmakologicznego uzależnień)

To jedna z najważniejszych różnic: detoks nie jest tym samym co terapia uzależnienia.

Więcej o dostępnych metodach można przeczytać także w materiale o leczeniu uzależnień i rodzajach terapii.

Ile trwa detoks alkoholowy?

Po nagłym ograniczeniu lub odstawieniu alkoholu u osoby fizycznie uzależnionej może rozwinąć się alkoholowy zespół abstynencyjny. Jego przebieg zależy m.in. od ilości i długości spożywania alkoholu, wcześniejszych epizodów odstawienia, wieku oraz chorób współistniejących.

Według wytycznych WHO objawy alkoholowego zespołu abstynencyjnego mogą pojawić się po około 6–24 godzinach od zaprzestania picia, osiągać największe nasilenie po 36–72 godzinach i utrzymywać się około 2–10 dni.

WHO zaleca, aby leki z grupy benzodiazepin stosowane w leczeniu zespołu abstynencyjnego były co do zasady ograniczone do pierwszych 3–7 dni po odstawieniu alkoholu, przy czym konkretna długość terapii musi być ustalana indywidualnie.

„The dose and duration should be individually determined”.

(WHO, zalecenia dotyczące leczenia alkoholowego zespołu abstynencyjnego)

Oznacza to, że u części pacjentów zasadnicza faza detoksu zamyka się w kilku dniach, natomiast w bardziej skomplikowanych przypadkach obserwacja i leczenie mogą wymagać dłuższego pobytu.

Kiedy potrzebny jest detoks w szpitalu?

Nie każda osoba uzależniona od alkoholu może bezpiecznie przestać pić samodzielnie w domu. Szczególnej ostrożności wymagają osoby, które wcześniej miały drgawki abstynencyjne, majaczenie, ciężkie choroby somatyczne albo zaburzenia psychiczne.

WHO wskazuje, że pacjenci zagrożeni ciężkim przebiegiem odstawienia, cierpiący jednocześnie na poważne choroby fizyczne lub psychiczne albo pozbawieni odpowiedniego wsparcia powinni być leczeni stacjonarnie.

Nie należy więc traktować alkoholowego detoksu jako prostego „przeczekania kaca”. U osób silnie uzależnionych odstawienie może prowadzić do drgawek, omamów czy majaczenia alkoholowego.

Jak długo trwa delirium alkoholowe?

Majaczenie alkoholowe, czyli delirium tremens, należy do najcięższych powikłań odstawienia alkoholu. Może obejmować zaburzenia świadomości, dezorientację, pobudzenie, omamy, drżenia oraz zaburzenia pracy układu autonomicznego.

Nie można z góry określić, ile godzin lub dni będzie trwało u konkretnego chorego. Jest to stan wymagający oceny lekarskiej i często leczenia szpitalnego.

WHO zaleca stosowanie benzodiazepin jako podstawy farmakologicznego leczenia majaczenia alkoholowego. Leki przeciwpsychotyczne nie powinny być używane samodzielnie jako podstawowe leczenie delirium abstynencyjnego.

Jeżeli po odstawieniu alkoholu pojawiają się drgawki, omamy, znaczne splątanie, utrata orientacji, zaburzenia świadomości albo gwałtowne pogorszenie stanu ogólnego, potrzebna jest pilna pomoc medyczna.

Ile trwa terapia uzależnienia od alkoholu?

Po zakończeniu ostrego etapu odstawienia rozpoczyna się właściwa praca nad uzależnieniem. To właśnie tutaj pojawia się największa rozbieżność pomiędzy potocznym rozumieniem odwyku a leczeniem medycznym.

Pacjent może już nie mieć alkoholu we krwi i nie doświadczać ostrego zespołu abstynencyjnego, a mimo to nadal zmagać się z:

• głodem alkoholowym,
• automatycznymi schematami zachowań,
• trudnościami z regulacją emocji,
• problemami rodzinnymi,
• zaburzeniami psychicznymi,
• sytuacjami wyzwalającymi chęć picia,
• ryzykiem nawrotu.

WHO rekomenduje stosowanie u osób uzależnionych od alkoholu ustrukturyzowanych oddziaływań psychospołecznych. Mogą one obejmować m.in. terapię poznawczo-behawioralną, terapię par, oddziaływania motywacyjne czy terapię opartą na sieci społecznej.

WHO zaleca również łączenie leczenia psychospołecznego z farmakoterapią u dorosłych z uzależnieniem od alkoholu, jeżeli istnieją do niej wskazania.

„Combined psychosocial and pharmacological interventions should be offered for adults with alcohol dependence”.

(WHO, rekomendacje dotyczące leczenia uzależnienia od alkoholu, aktualizacja zaleceń 2023)

W praktyce intensywny etap terapii może trwać kilka tygodni lub kilka miesięcy, ale dalsza opieka często trwa znacznie dłużej.

Ile trwa odwyk od narkotyków?

Tutaj odpowiedź jest jeszcze mniej jednoznaczna, ponieważ określenie „narkotyki” obejmuje substancje działające na organizm w zupełnie różny sposób.

Inaczej przebiega odstawienie:

Substancja lub grupa	Typowy problem podczas odstawienia	Co decyduje o czasie leczenia
opioidy	silne objawy fizyczne i głód substancji	rodzaj opioidu, dawki, długość używania
kokaina i inne stymulanty	zmęczenie, obniżenie nastroju, zaburzenia snu, głód	częstotliwość używania i stan psychiczny
marihuana	drażliwość, problemy ze snem, niepokój	intensywność i długość używania
substancje uspokajające	możliwe ciężkie objawy odstawienia	rodzaj leku/substancji i dawka
wiele substancji jednocześnie	nakładające się zespoły abstynencyjne	kombinacja substancji i choroby współistniejące

WHO opisuje rehabilitację w zaburzeniach związanych z używaniem substancji jako proces długoterminowy, obejmujący oddziaływania psychospołeczne, medyczne i ukierunkowane na zdrowienie.

Osobny materiał o tym, dlaczego narkotyki tak silnie uzależniają, wyjaśnia różnicę między zależnością fizyczną a psychicznym przymusem używania.

Odwyk od opioidów może wyglądać inaczej niż leczenie innych narkotyków

W przypadku opioidów nie zawsze celem pierwszego etapu jest szybkie całkowite odstawienie wszystkich leków działających na receptory opioidowe.

U części osób stosuje się leczenie substytucyjne, w którym nielegalny lub nadużywany opioid zostaje zastąpiony kontrolowanym lekiem. KCPU wyjaśnia, że takie leczenie pozwala ograniczać objawy abstynencyjne oraz głód narkotykowy, stabilizując funkcjonowanie pacjenta.

Tego rodzaju terapia może być długotrwała. Nie powinna być oceniana według zasady: „im szybciej pacjent odstawi wszystko, tym lepiej”.

Międzynarodowe standardy WHO i UNODC traktują uzależnienia od narkotyków jako zaburzenia wymagające systemu leczenia obejmującego różne poziomy opieki, od detoksykacji po rehabilitację i leczenie podtrzymujące.

Czy trzy tygodnie albo miesiąc wystarczą?

Czasem wystarczą do ukończenia określonego, intensywnego programu. Nie oznacza to jednak, że po miesiącu problem uzależnienia przestaje istnieć.

National Institute on Drug Abuse zwraca uwagę, że nie istnieje jeden z góry ustalony czas terapii dla każdego pacjenta, a rezultaty zależą również od odpowiednio długiego pozostawania w leczeniu. W opracowaniu dotyczącym leczenia uzależnienia od narkotyków NIDA wskazuje, że w wielu programach stacjonarnych i ambulatoryjnych okres krótszy niż 90 dni ma ograniczoną skuteczność, a dłuższe leczenie może poprawiać wyniki.

„There is no predetermined length of treatment”.

(National Institute on Drug Abuse, Principles of Drug Addiction Treatment)

Nie należy jednak zamieniać liczby 90 dni w sztywną normę dla każdego przypadku. Plan leczenia powinien wynikać z diagnozy, rodzaju substancji, nasilenia uzależnienia, sytuacji rodzinnej i społecznej oraz wcześniejszych prób terapii.

Od czego zależy, ile trwa leczenie uzależnienia?

Dwie osoby uzależnione od tej samej substancji mogą potrzebować zupełnie innego programu.

Znaczenie mają przede wszystkim:

• rodzaj używanej substancji,
• dawki i częstotliwość używania,
• czas trwania uzależnienia,
• uzależnienie od kilku substancji jednocześnie,
• wcześniejsze próby odstawienia,
• występowanie drgawek lub delirium w przeszłości,
• depresja, zaburzenia lękowe, psychozy i inne zaburzenia psychiczne,
• choroby somatyczne,
• sytuacja rodzinna i mieszkaniowa,
• możliwość utrzymania abstynencji poza ośrodkiem,
• gotowość pacjenta do kontynuacji terapii.

Właśnie dlatego pytanie ile trwa leczenie uzależnienia powinno prowadzić raczej do pytania: jakiego poziomu opieki potrzebuje konkretny pacjent?

Osoby zainteresowane szerzej zależnością między nałogiem a funkcjonowaniem psychicznym mogą sięgnąć również do materiału jak dbać o zdrowie psychiczne na co dzień.

Odwyk stacjonarny czy ambulatoryjny?

Nie każdy pacjent musi spędzać wiele tygodni w zamkniętym ośrodku.

W Polsce leczenie uzależnień może być realizowane m.in.:

• ambulatoryjnie,
• na oddziale dziennym,
• stacjonarnie,
• w ramach leczenia szpitalnego lub detoksykacyjnego.

NFZ informuje, że z leczenia uzależnień można korzystać w różnych formach zależnie od potrzeb i stanu zdrowia.

Tryb ambulatoryjny pozwala mieszkać w domu i regularnie przychodzić na terapię. Jest odpowiedni dla części pacjentów, którzy pozostają w stabilnym stanie i mają środowisko umożliwiające bezpieczne leczenie.

Leczenie stacjonarne zapewnia natomiast znacznie większą intensywność opieki i odcięcie od środowiska związanego z używaniem substancji. Może być potrzebne przy ciężkim uzależnieniu, powtarzających się nawrotach albo braku bezpiecznych warunków do leczenia poza placówką.

Czy na leczenie uzależnienia potrzebne jest skierowanie?

W przypadku poradni leczenia uzależnień — nie.

Portal pacjent.gov.pl, którego informacje przygotowuje NFZ, wskazuje wprost, że do poradni leczenia uzależnień można zgłosić się bez skierowania. Dotyczy to m.in. osób uzależnionych od alkoholu, narkotyków oraz uzależnień behawioralnych.

„Do poradni leczenia uzależnień nie musisz mieć skierowania”.

(pacjent.gov.pl, Narodowy Fundusz Zdrowia)

Pacjent ma tam prawo m.in. do bezpłatnych porad lekarskich i terapii prowadzonej przez osoby posiadające odpowiednie kwalifikacje. Aktualne informacje można sprawdzić na stronie pacjent.gov.pl – leczenie ambulatoryjne dorosłych.

NFZ potwierdza również, że poradnie leczenia uzależnień udzielają świadczeń osobom uzależnionym m.in. od alkoholu, narkotyków czy hazardu bez konieczności posiadania skierowania.

Dlaczego sam detoks często nie wystarcza?

Po kilku dniach odtrucia można czuć się fizycznie znacznie lepiej. To moment, w którym łatwo pojawia się przekonanie: „problem został rozwiązany”.

Tymczasem organizm może być już wolny od ostrego działania substancji, ale pozostają mechanizmy uzależnienia. KCPU zwraca uwagę, że stosunkowo niewiele osób poddających się wyłącznie detoksykacji utrzymuje później abstynencję i dlatego detoks traktowany jest jako pierwszy etap leczenia.

Celem kolejnych miesięcy terapii jest między innymi rozpoznawanie sytuacji wysokiego ryzyka, praca z głodem substancji, odbudowanie sposobów radzenia sobie ze stresem i stworzenie planu na wypadek nawrotu.

Powrót do używania nie musi oznaczać, że całe wcześniejsze leczenie było bezwartościowe.

Jest natomiast sygnałem, że plan terapeutyczny trzeba ponownie przeanalizować i dostosować.

Co dzieje się po zakończeniu pobytu w ośrodku?

Wyjście z ośrodka nie powinno być traktowane jako moment zakończenia całego procesu.

Dalsze działania mogą obejmować:

• terapię ambulatoryjną,
• wizyty u psychiatry,
• farmakoterapię,
• terapię indywidualną,
• terapię grupową,
• grupy samopomocowe,
• terapię rodzinną,
• leczenie zaburzeń współistniejących,
• okresowe konsultacje i kontrolę ryzyka nawrotu.

W przypadku uzależnienia od leków mechanizm leczenia może być jeszcze inny, zwłaszcza jeśli konieczne jest stopniowe zmniejszanie dawki. Szerzej opisuje to materiał jak leczyć uzależnienie od leków i bezpiecznie je odstawiać.

Ile więc trwa odwyk od alkoholu lub narkotyków?

Najkrótsza odpowiedź brzmi: detoks zwykle trwa dni lub tygodnie, natomiast leczenie uzależnienia może trwać miesiące, a dalsza opieka jeszcze dłużej.

Przy alkoholu ostry zespół abstynencyjny często koncentruje się w pierwszych dniach po odstawieniu. W przypadku narkotyków czas zależy od konkretnej substancji. Intensywna terapia może odbywać się w ośrodku stacjonarnym lub ambulatoryjnie, ale nie istnieje uniwersalny moment, po którym każdy pacjent może zostać uznany za „wyleczonego”.

Najważniejsze jest nie to, czy program trwa 4, 6 czy 12 tygodni, lecz czy odpowiada potrzebom konkretnego pacjenta i czy po jego zakończeniu istnieje plan dalszej terapii.

FAQ – najczęstsze pytania

Ile trwa odwyk alkoholowy?

Sam etap odstawienia i leczenia ostrych objawów abstynencyjnych trwa najczęściej kilka dni. WHO opisuje alkoholowy zespół abstynencyjny jako stan, którego objawy zazwyczaj pojawiają się w pierwszej dobie i mogą utrzymywać się przez kilka kolejnych dni. Właściwa terapia uzależnienia trwa jednak znacznie dłużej.

Czy 2 tygodnie odwyku wystarczą?

Dwa tygodnie mogą wystarczyć do przeprowadzenia części procesu, np. detoksykacji i stabilizacji pacjenta. Nie są jednak uniwersalnym czasem potrzebnym do leczenia uzależnienia psychicznego i zapobiegania nawrotom.

Ile trwa pobyt w ośrodku leczenia uzależnień?

Nie istnieje jeden obowiązujący czas. Program może trwać kilka tygodni, kilka miesięcy albo być kontynuowany w formie ambulatoryjnej. Długość zależy od diagnozy i organizacji konkretnej placówki.

Czy można zrobić odwyk alkoholowy w domu?

U części pacjentów lekarz może rozważyć leczenie ambulatoryjne, ale ciężki zespół abstynencyjny może być niebezpieczny. Osoby zagrożone drgawkami, delirium albo poważnymi powikłaniami powinny być leczone pod odpowiednim nadzorem medycznym.

Czy detoks narkotykowy oznacza koniec uzależnienia?

Nie. Detoks służy przede wszystkim przejściu przez etap odstawienia i stabilizacji. KCPU wskazuje, że jest on początkiem dalszej opieki psychoterapeutycznej i medycznej.

Czy leczenie uzależnień w Polsce jest dostępne bez skierowania?

Do poradni leczenia uzależnień można zgłosić się bez skierowania. NFZ potwierdza również prawo do bezpłatnych porad oraz terapii w placówkach posiadających umowę z Funduszem.

Czy można całkowicie wyleczyć uzależnienie w miesiąc?

Nie można zagwarantować zakończenia leczenia w określonej liczbie dni. Uzależnienie wymaga indywidualnego planu, a skuteczne postępowanie może obejmować wielomiesięczną terapię oraz późniejszą opiekę podtrzymującą.

Jeżeli pojawiła się decyzja o rozpoczęciu leczenia, nie trzeba czekać na moment, w którym sytuacja stanie się „wystarczająco poważna”. Pierwszym krokiem może być bezpośredni kontakt z poradnią leczenia uzależnień lub lekarzem psychiatrą. W razie ciężkich objawów odstawienia, drgawek, majaczenia albo zagrożenia życia konieczna jest pilna pomoc medyczna.

Na stronie Kryształowy Płomyk znajdziesz więcej wartościowych treści, inspiracji i praktycznych wskazówek na co dzień. Rekomendujemy także lekturę artykułu: Długie wieczory w domu? 9 jesiennych hobby, które naprawdę warto wypróbować