Kiedy przycinać drzewa owocowe? Terminy dla jabłoni, grusz, śliw, wiśni i czereśni

60

Kiedy przycinać drzewa owocowe zależy przede wszystkim od gatunku, wieku drzewa oraz rodzaju planowanego cięcia. Jabłonie prowadzi się inaczej niż czereśnie, a głównego cięcia drzew pestkowych nie powinno się automatycznie wykonywać w tym samym terminie co jabłoni i grusz. Jak informuje redakcja Krysztalowy, niewłaściwy termin może spowalniać gojenie ran i zwiększać podatność drzew na choroby.

Najważniejsza zasada jest praktyczna: jabłonie i grusze przycina się zasadniczo w drugiej części zimy, natomiast przy czereśniach optymalnym okresem głównego cięcia jest wegetacja, a dla wielu drzew silnie rosnących – czas po zbiorze owoców. Śliwy również nie powinny być mocno cięte zbyt wcześnie zimą.

Nie istnieje jeden bezpieczny termin dla wszystkich drzew owocowych.

Po co w ogóle przycina się drzewa owocowe

Cięcie nie służy jedynie ograniczeniu wysokości drzewa. Instytut Ogrodnictwa wskazuje, że prawidłowo przeprowadzony zabieg ma utrzymywać równowagę między wzrostem wegetatywnym a owocowaniem, regulować wielkość i zagęszczenie korony oraz poprawiać dostęp światła i przepływ powietrza między konarami. Przy okazji usuwa się pędy porażone przez patogeny, dzięki czemu cięcie ma również znaczenie fitosanitarne.

„Główne cięcie należy prowadzić w okresie spoczynku zimowego. Najwłaściwszym okresem jest druga połowa zimy.”
(Instytut Ogrodnictwa – PIB, „Metodyka integrowanej ochrony jabłoni”, zalecenia dotyczące terminów cięcia jabłoni).

Korona po cięciu powinna pozostać wystarczająco luźna, aby światło docierało do jej wnętrza, ale zabieg nie powinien być bez potrzeby zbyt silny. W przypadku jabłoni Instytut zaleca coroczne, umiarkowane cięcie zimowe; nadmierne usuwanie pędów może zaburzyć reakcję drzewa i sprzyjać problemom zdrowotnym.

Kiedy przycinać jabłonie?

W przypadku jabłoni główne cięcie wykonuje się w okresie spoczynku zimowego, najlepiej w drugiej połowie zimy. Metodyka Instytutu Ogrodnictwa podaje bardziej precyzyjnie, że cięcie prowadzone od około połowy stycznia do połowy marca jest bezpieczniejsze niż wykonywane w pierwszej części zimy. Zbyt wczesne cięcie oznacza wolniejsze zabliźnianie ran i większą wrażliwość drzewa na mróz oraz inne czynniki stresowe.

Jabłonie można również przycinać latem, ale jest to zabieg uzupełniający. W drugiej połowie lata usuwa się przede wszystkim silne, pionowe pędy zasłaniające dojrzewające owoce. Instytut podaje, że optymalny termin takiego zabiegu przypada około trzech tygodni przed przewidywanym zbiorem. Słabsze pędy długości około 40–50 cm zaleca pozostawić, ponieważ mogą stanowić rezerwę owocowania na następny sezon.

W praktyce wygląda to następująco:

• główne cięcie jabłoni: druga połowa zimy, w zaleceniach Instytutu około połowy stycznia–połowy marca;
• cięcie letnie: około trzech tygodni przed zbiorem, głównie dla lepszego doświetlenia owoców;
• młode drzewka po posadzeniu: przycina się wiosną, niezależnie od tego, czy zostały posadzone jesienią, czy wiosną.

Cięcie młodego drzewa nie powinno być mechanicznym skracaniem wszystkich pędów. Instytut zaleca dostosowanie intensywności zabiegu do jakości materiału szkółkarskiego i warunków siedliskowych. Przy dobrze rozwiniętych, nawadnianych drzewkach część pędów może w ogóle nie wymagać skracania.

Kiedy przycinać grusze?

Grusze mają zbliżony termin podstawowego cięcia do jabłoni. Według metodyki Instytutu Ogrodnictwa cięcie w pierwszej połowie zimy jest bardziej ryzykowne niż wykonane od połowy stycznia do połowy marca. Przy wcześniejszym zabiegu rany zabliźniają się wolniej, a drzewa są bardziej narażone na działanie mrozu.

„Cięcie grusz w pierwszej połowie zimy jest bardziej ryzykowne niż cięcie w okresie od połowy stycznia do połowy marca.”
(dr Halina Morgaś, Instytut Ogrodnictwa, metodyka integrowanej ochrony gruszy).

Podczas pracy usuwa się przede wszystkim gałęzie powodujące nadmierne zagęszczenie oraz pędy porażone przez patogeny. Materiał chorobowy powinien zostać wyniesiony z sadu i zniszczony. Cięcie ma umożliwić swobodniejszy przepływ powietrza oraz dostęp promieni słonecznych do wnętrza korony.

Nowo posadzone grusze przycina się wiosną niezależnie od tego, czy sadzenie odbyło się jesienią, czy wiosną. Intensywność zależy m.in. od kondycji sadzonki, warunków glebowych i możliwości nawadniania.

Kiedy przycinać śliwy

Przy śliwach nie należy rozpoczynać mocnego cięcia w pierwszej części zimy. Oficjalna metodyka Instytutu Ogrodnictwa wskazuje, że zabieg wykonywany wtedy jest bardziej ryzykowny niż cięcie od końca stycznia do końca marca.

Zasada dotycząca młodych śliw jest podobna jak przy innych podstawowych gatunkach sadowniczych: drzewka po posadzeniu przycina się wiosną, bez względu na jesienny lub wiosenny termin sadzenia. Intensywność cięcia należy dopasować do jakości sadzonki i warunków, w których będzie rosła.

Najważniejsze przy śliwie:

• cięcia zimowego nie wykonywać zbyt wcześnie;
• przy młodych drzewach nie usuwać nadmiernie dużej części korony;
• porażone pędy wycinać i usuwać z sadu;
• zachować koronę umożliwiającą dopływ światła i ruch powietrza.

Kiedy przycinać czereśnie?

Czereśnie wymagają innego podejścia niż jabłonie. Według Instytutu Ogrodnictwa optymalnym terminem głównego cięcia czereśni jest okres wegetacji. Drzewa szczepione na silnie rosnących podkładkach, takich jak czereśnia ptasia czy Colt, zaleca się ciąć po zbiorze owoców. Jednocześnie metodyka wskazuje, że cięcie późniejsze niż po połowie sierpnia nie jest wskazane.

„Optymalnym terminem cięcia głównego drzew czereśni jest okres wegetacji.”
(Instytut Ogrodnictwa, metodyka integrowanej ochrony czereśni dla producentów).

Wyjątek stanowią czereśnie karłowe. Dla nich odpowiednim terminem może być wczesna wiosna, jednak zabieg powinien zakończyć się nie później niż około trzy tygodnie po kwitnieniu.

Młode czereśnie powinny być cięte umiarkowanie. Instytut wskazuje, że w pierwszych czterech latach silne cięcie może opóźniać wejście drzew w owocowanie i zmniejszać plonowanie. Mocniejsze cięcie jest przewidziane dla starszych egzemplarzy.

A co z wiśnią

Przy wiśniach szczególnego znaczenia nabiera ograniczanie chorób kory i drewna. Metodyka Instytutu Ogrodnictwa wskazuje m.in. na potrzebę terminowego cięcia oraz zabezpieczania ran w określonych sytuacjach związanych z chorobami takich jak rak bakteryjny czy srebrzystość liści.

W materiałach Instytutu dotyczących obserwacji chorób zaleca się wykonywanie cięcia fitosanitarnego po zbiorach owoców, w czasie suchej pogody. To szczególnie istotne przy wycinaniu fragmentów porażonych, ponieważ świeża rana jest potencjalnym miejscem infekcji.

Jak prawidłowo ciąć gałęzie?

Termin to tylko część zabiegu. Istotne jest również to, które pędy są usuwane. Celem nie jest maksymalne przerzedzenie drzewa, lecz uzyskanie korony o właściwej strukturze i świetle oraz utrzymanie równowagi między wzrostem a owocowaniem.

W pierwszej kolejności kwalifikują się do usunięcia:

• pędy chore, zamierające i uszkodzone;
• gałęzie powodujące nadmierne zagęszczenie wnętrza korony;
• w cięciu letnim jabłoni – przede wszystkim silne pionowe przyrosty zasłaniające owoce.

Porażonych fragmentów nie powinno się pozostawiać pod drzewem. W metodykach dotyczących gruszy i śliwy wyraźnie zapisano, że chore pędy należy usunąć z sadu i zniszczyć.

Pogoda podczas cięcia też ma znaczenie

Zabiegów powodujących uszkodzenia kory nie należy planować przypadkowo. W metodyce ochrony jabłoni Instytut wskazuje, że prace takie jak cięcie powinny być wykonywane w dni słoneczne i suche, co ogranicza ryzyko infekcji ran.

Zbliżoną praktykę podaje Zespół Szkół Ogrodniczych w Bielsku-Białej: zimowe cięcie roślin sadowniczych zaleca prowadzić podczas suchej, pogodnej aury, gdy temperatura wzrośnie do około -5°C lub powyżej. Źródło podaje kolejność rozpoczynania zimowego cięcia od bardziej odpornych gatunków ziarnkowych, przede wszystkim jabłoni i grusz.

Nie należy więc kierować się wyłącznie datą w kalendarzu. Jeżeli zapowiadany jest silny mróz albo pogoda jest długotrwale wilgotna, zabieg warto dostosować do warunków przewidzianych dla konkretnego gatunku.

Najkrótszy kalendarz przycinania drzew owocowych

Dla przydomowego ogrodu można przyjąć następującą kolejność opartą na zaleceniach Instytutu Ogrodnictwa:

• jabłoń: główne cięcie w drugiej połowie zimy; praktycznie około połowy stycznia–połowy marca; dodatkowe cięcie letnie około trzech tygodni przed zbiorem;
• grusza: korzystniejszy termin od połowy stycznia do połowy marca niż pierwsza część zimy;
• śliwa: bezpieczniejszy okres od końca stycznia do końca marca niż pierwsza połowa zimy;
• czereśnia: zasadniczo okres wegetacji; przy silnie rosnących drzewach po zbiorze, nie później niż po połowie sierpnia;
• wiśnia: cięcie fitosanitarne prowadzić po zbiorach, podczas suchej pogody.

Największym błędem jest zastosowanie jednego terminu do całego sadu. Jabłoń dobrze znosi prawidłowo przeprowadzone cięcie w drugiej połowie zimy, podczas gdy czereśnia wymaga głównej ingerencji w okresie wegetacji. To właśnie gatunek, wiek drzewa, stan zdrowotny i charakter zabiegu powinny decydować o terminie pracy, a nie jedna umowna data dla wszystkich drzew.

Na stronie Kryształowy Płomyk znajdziesz więcej wartościowych treści, inspiracji i praktycznych wskazówek na co dzień. Rekomendujemy także lekturę artykułu: Niższe rachunki latem – na czym realnie zaoszczędzić w wakacje