Zanim przyjdzie chłód: jak przygotować dom na jesień i sezon grzewczy

25

Przygotowanie domu na jesień warto rozpocząć jeszcze przed pierwszym uruchomieniem ogrzewania, ponieważ część usterek instalacji grzewczej, przewodów kominowych, wentylacji czy pokrycia dachowego ujawnia się dopiero podczas intensywnej eksploatacji lub opadów. Jak informuje redakcja Krysztalowy, przed sezonem grzewczym szczególnej kontroli wymagają przewody kominowe, instalacja gazowa, urządzenia grzewcze i wentylacja.

Nie chodzi wyłącznie o komfort cieplny. Państwowa Straż Pożarna wskazuje, że w miesiącach jesienno-zimowych zwiększa się liczba pożarów w domach i mieszkaniach oraz zatruć tlenkiem węgla. Między 1 października 2025 roku a 12 stycznia 2026 roku strażacy odnotowali 1735 interwencji związanych z emisją tlenku węgla w budynkach mieszkalnych. W wyniku zatrucia zmarło 31 osób, a 669 zostało poszkodowanych.

Zacznij od ogrzewania, zanim będzie potrzebne każdego dnia

Instalacji grzewczej nie powinno się sprawdzać dopiero wtedy, gdy temperatura w domu zaczyna gwałtownie spadać. Materiały edukacyjne administracji publicznej dotyczące źródeł ciepła wskazują, że przegląd instalacji najlepiej wykonywać poza sezonem grzewczym. Kontrola powinna obejmować źródło ciepła, przewody, armaturę regulacyjną i odcinającą, grzejniki, zawory oraz filtry.

Jeżeli przez kilka miesięcy instalacja praktycznie nie pracowała, jej pierwsze uruchomienie nie powinno być jednocześnie pierwszym testem sprawności.

Przed rozpoczęciem regularnego ogrzewania domu należy zwrócić uwagę przede wszystkim na:

• stan kotła, pompy ciepła lub innego źródła ogrzewania;
• ciśnienie w instalacji i ewentualne wycieki;
• działanie zaworów termostatycznych;
• stan filtrów oraz pomp obiegowych;
• poprawne nagrzewanie wszystkich grzejników.

W przypadku urządzeń wymagających obsługi serwisowej przegląd powinien wykonywać odpowiednio wykwalifikowany fachowiec, zgodnie z dokumentacją producenta.

Materiały Zintegrowanej Platformy Edukacyjnej wskazują wprost:

„By instalacja grzewcza działała właściwie, należy regularnie przeprowadzać jej przegląd.”

Jeżeli grzejnik nagrzewa się nierównomiernie, słychać przepływ powietrza lub jego górna część pozostaje zimna, przyczyną może być zapowietrzenie. Sposób odpowietrzania zależy jednak od rodzaju instalacji i urządzeń, dlatego należy stosować procedurę przewidzianą dla danego systemu.

Komin i wentylacja nie są elementami do sprawdzenia „przy okazji”

Jednym z najważniejszych obowiązków właściciela budynku jest zapewnienie wymaganych kontroli stanu technicznego. GUNB przypomina, że co najmniej raz w roku kontrolą należy objąć między innymi instalacje gazowe oraz przewody kominowe: dymowe, spalinowe i wentylacyjne.

Kontrola przewodów kominowych obejmuje między innymi ich drożność, ciąg kominowy, uszkodzenia oraz sprawność urządzeń nawiewnych i wywiewnych w pomieszczeniach z urządzeniami grzewczymi.

To szczególnie istotne w domach, w których pracuje kocioł, kominek, piec lub gazowy podgrzewacz wody.

Państwowa Straż Pożarna ostrzega:

„Co roku, a zwłaszcza przed rozpoczęciem sezonu grzewczego, należy wykonać obowiązkowe okresowe przeglądy i czyszczenie przewodów kominowych.”

Niedrożny komin może powodować problemy z odprowadzaniem spalin. Nagromadzona sadza stwarza natomiast ryzyko pożaru przewodu kominowego.

Strażacy zwracają uwagę, że temperatura podczas pożaru sadzy może przekraczać 1000 stopni Celsjusza. Tak wysoka temperatura może doprowadzić do uszkodzenia lub rozszczelnienia komina, a następnie do zapalenia elementów konstrukcyjnych budynku.

Czujnik czadu przed sezonem grzewczym

Tlenek węgla jest szczególnie niebezpieczny dlatego, że człowiek nie jest w stanie rozpoznać go za pomocą wzroku ani węchu.

PSP rekomenduje stosowanie autonomicznych czujek tlenku węgla w pomieszczeniach, w których dochodzi do spalania paliwa. Dotyczy to między innymi kotłów, pieców, kominków i gazowych podgrzewaczy wody.

„Tlenek węgla to bardzo trujący gaz. Nie jest on wyczuwalny przez ludzkie zmysły.”

Sam montaż czujki nie zastępuje jednak kontroli komina ani wentylacji.

To zastrzeżenie pojawia się również w zaleceniach Państwowej Straży Pożarnej. Czujka jest dodatkowym zabezpieczeniem, a nie alternatywą dla sprawnej instalacji.

Nowe przepisy przewidują stopniowe rozszerzanie obowiązku stosowania urządzeń wykrywających dym i tlenek węgla. Dla wszystkich istniejących mieszkań i domów powszechny obowiązek ma obowiązywać od 1 stycznia 2030 roku, przy czym czujki tlenku węgla dotyczą pomieszczeń ze spalaniem paliwa.

Sprawdź dach, zanim jesienne opady pokażą jego słabe punkty

Jesień oznacza częstsze opady, silniejszy wiatr i zaleganie mokrych liści. Dlatego przed sezonem warto obejrzeć dach z poziomu dostępnego bezpiecznie dla użytkownika, a miejsca wymagające wejścia na połać powierzyć osobie posiadającej odpowiednie wyposażenie.

Kontroli wymagają przede wszystkim widoczne uszkodzenia pokrycia, obróbki blacharskie przy kominie, okolice okien dachowych oraz miejsca, w których wcześniej pojawiały się przecieki.

Prawo budowlane wymaga okresowego sprawdzania elementów budynku narażonych na szkodliwe wpływy atmosferyczne. GUNB wskazuje, że jest to część corocznej kontroli stanu technicznego obiektu.

Jeżeli na poddaszu pojawiają się ślady wilgoci, przebarwienia konstrukcji, mokra izolacja albo charakterystyczny zapach zawilgocenia, problem warto zlokalizować przed długotrwałymi opadami.

Rynny muszą odprowadzać wodę, a nie ją zatrzymywać

Po lecie i pierwszych tygodniach opadania liści rynny mogą być częściowo zablokowane przez liście, gałęzie i inne zanieczyszczenia.

Przed jesiennymi deszczami należy sprawdzić:

• czy woda swobodnie przepływa przez rynny i rury spustowe;
• czy połączenia nie przeciekają;
• czy uchwyty nie są poluzowane;
• czy odpływ nie kieruje dużej ilości wody bezpośrednio pod fundament.

Zatrzymanie wody w rynnie może prowadzić do jej przelewania się na elewację. Przy późniejszych przymrozkach pozostająca w instalacji woda może dodatkowo zamarzać.

Jeżeli deszczówka jest gromadzona, zbiornik i doprowadzenie również powinny zostać oczyszczone. IMGW wskazuje gromadzenie wody opadowej w miejscu opadu jako jeden z prostych sposobów retencji możliwych do wykorzystania przez gospodarstwa domowe.

Okna i drzwi: znajdź miejsca, przez które ucieka ciepło

Przed sezonem grzewczym warto sprawdzić stan uszczelek okiennych i drzwiowych. Zużyta lub odkształcona uszczelka może powodować wyczuwalny napływ zimnego powietrza.

Nie oznacza to jednak, że dom powinien zostać całkowicie odcięty od dopływu świeżego powietrza. Szczególną ostrożność trzeba zachować w budynkach z wentylacją grawitacyjną i urządzeniami spalającymi paliwo.

PSP zwraca uwagę, że wymiana starych okien na bardziej szczelne może wpływać na działanie wentylacji. Dlatego po zmianie stolarki należy sprawdzić przepływ powietrza i nie zasłaniać nawiewników ani kratek wentylacyjnych.

Uszczelnienie budynku nie może odbywać się kosztem prawidłowej wentylacji.

Termostaty warto ustawić przed pierwszym tygodniem ciągłego ogrzewania

Po przeglądzie technicznym można również sprawdzić sposób regulowania temperatury w poszczególnych pomieszczeniach.

Rządowy serwis edukacji ekologicznej wskazuje, że orientacyjne ustawienie termozaworu na poziomie 2–2,5 może odpowiadać około 16–18°C, a pozycja 3–3,5 około 20–22°C. Konkretna temperatura zależy jednak od zastosowanego zaworu i instalacji.

Nie ma potrzeby utrzymywania identycznej temperatury w całym domu. Sypialnia może być chłodniejsza niż łazienka czy salon. Programowalny termostat pozwala również ograniczać ogrzewanie w czasie dłuższej nieobecności domowników.

Najważniejsze prace przed pierwszym chłodem

Przed rozpoczęciem sezonu grzewczego właściciel domu powinien przede wszystkim zamknąć kwestie związane z bezpieczeństwem instalacji, a dopiero później przechodzić do drobnych prac poprawiających komfort.

Najbardziej praktyczna kolejność wygląda następująco:

1. sprawdzenie źródła ciepła i instalacji grzewczej;
2. wykonanie wymaganej kontroli komina, wentylacji i instalacji gazowej;
3. kontrola czujek dymu i tlenku węgla;
4. sprawdzenie pokrycia dachowego i miejsc narażonych na przecieki;
5. oczyszczenie rynien i odpływów;
6. kontrola uszczelek okien i drzwi bez blokowania prawidłowej wentylacji;
7. sprawdzenie termostatów oraz równomiernego działania grzejników.

Nie wszystkie te prace wymagają remontu. Część polega na kontroli, oczyszczeniu lub wykonaniu przeglądu w odpowiednim terminie.

Najdroższe problemy jesienią często zaczynają się od drobnych usterek, które przed sezonem były już widoczne: niedrożnego przewodu, nieszczelności, niewłaściwego odpływu wody albo niesprawnego urządzenia grzewczego.

Dane Państwowej Straży Pożarnej pokazują, dlaczego szczególnego znaczenia nie należy odbierać kontroli kominów i urządzeń grzewczych. Tylko od 1 października do 21 listopada 2025 roku strażacy odnotowali 3545 pożarów w budynkach mieszkalnych, 546 interwencji związanych z tlenkiem węgla oraz ponad tysiąc pożarów sadzy w przewodach kominowych.

Pierwszy chłodny tydzień nie jest więc najlepszym momentem na rozpoczęcie przygotowań. Podstawowe kontrole można wykonać wcześniej, kiedy ogrzewanie nie musi jeszcze pracować bez przerwy, a ewentualna naprawa dachu, instalacji czy komina nie odbywa się już pod presją pogody.

Na stronie Kryształowy Płomyk znajdziesz więcej wartościowych treści, inspiracji i praktycznych wskazówek na co dzień. Rekomendujemy także lekturę artykułu: Cukier pod kontrolą – jak zadbać o prawidłowy poziom glukozy we krwi