Mierzysz ciśnienie w domu? Sprawdź, czy robisz to dobrze i nie fałszujesz wyniku

4

Jak prawidłowo mierzyć ciśnienie w domu — o wiarygodności wyniku decyduje nie tylko sam ciśnieniomierz, ale również odpoczynek przed badaniem, pozycja ciała, właściwy mankiet i ułożenie ręki. Jak informuje redakcja Krysztalowy, że przed pomiarem należy odpocząć, unikać kawy i palenia, a mankiet zakładać na odsłonięte ramię. Aktualne materiały Narodowego Funduszu Zdrowia wskazują natomiast, że w pomiarach domowych próg rozpoznania nadciśnienia wynosi 135/85 mmHg.

Domowy odczyt może zostać wyraźnie zawyżony przez pozornie drobne błędy. Rozmowa podczas badania, skrzyżowane nogi, niepodparte plecy, ręka znajdująca się poniżej poziomu serca czy pełny pęcherz wpływają na wartość ciśnienia. American Heart Association podaje, że samo zwisające zamiast podpartego na wysokości serca ramię może prowadzić do wyniku nawet o około 20 mmHg wyższego, a rozmowa podczas pomiaru — nawet o 19 mmHg.

Dlatego pojedyncza liczba z ekranu ciśnieniomierza ma znaczenie tylko wtedy, gdy badanie wykonano w odpowiednich warunkach.

Najpierw pięć minut spokoju

Pomiaru nie powinno się wykonywać natychmiast po wejściu po schodach, szybkim marszu, ćwiczeniach czy innej aktywności. American Heart Association zaleca, aby przez co najmniej 30 minut przed badaniem nie ćwiczyć, nie palić papierosów i nie spożywać napojów zawierających kofeinę. Bezpośrednio przed pomiarem należy opróżnić pęcherz, usiąść i przez minimum pięć minut pozostawać spokojnie, bez rozmowy i korzystania z telefonu.

Serwis Zdrowie PAP również wskazuje na pięciominutowy odpoczynek przed badaniem oraz unikanie kawy i palenia przez około pół godziny. W materiale PAP jako odpowiedni moment wskazano również poranek, przed przyjęciem leków.

Najważniejsze zasady przygotowania:

• przez co najmniej 30 minut przed pomiarem nie palić, nie ćwiczyć i nie pić napojów z kofeiną;
• opróżnić pęcherz;
• przed uruchomieniem aparatu spokojnie siedzieć przez co najmniej pięć minut;
• podczas pomiaru nie rozmawiać, nie pisać wiadomości i nie poruszać się.

Pomiar wykonany bezpośrednio po wysiłku nie pokazuje typowego ciśnienia spoczynkowego.

Serwis Zdrowie PAP zwraca uwagę, że takie badanie może dawać podwyższoną wartość i prowadzić do fałszywie niepokojącego wyniku.

Plecy oparte, stopy na podłodze, ręka na wysokości serca

Pozycja ciała jest jednym z kluczowych elementów badania. Osoba mierząca ciśnienie powinna siedzieć na krześle z podpartymi plecami. Stopy należy położyć płasko na podłodze, a nóg nie krzyżować. Ramię powinno być rozluźnione i podparte na stabilnej powierzchni tak, aby mankiet znajdował się na wysokości serca.

„Be seated with your back supported, feet flat on the ground” — podkreśla dr Yvonne Commodore-Mensah z Johns Hopkins School of Nursing w materiale American Heart Association z 25 czerwca 2024 roku.

Nie są to różnice czysto techniczne. Według danych przytoczonych przez American Heart Association brak podparcia nóg lub pleców może zwiększyć odczyt o około 5 mmHg, skrzyżowanie nóg — nawet o 15 mmHg, a niewłaściwie podparte ramię — nawet o 20 mmHg. Pełny pęcherz może wpływać na wynik jeszcze bardziej.

Dlatego mierzenie ciśnienia na brzegu łóżka, z nogami wiszącymi nad podłogą albo z ręką trzymaną samodzielnie w powietrzu nie odpowiada standardowej technice pomiarowej.

Mankiet musi znaleźć się na gołym ramieniu

American Heart Association rekomenduje automatyczne ciśnieniomierze naramienne z mankietem. Organizacja nie zaleca do rutynowego domowego monitorowania aparatów nadgarstkowych ani urządzeń mierzących ciśnienie na palcu, ponieważ ich odczyty są mniej wiarygodne. Aparat powinien być zwalidowany, a mankiet dopasowany do obwodu ramienia.

Mankiet zakłada się bezpośrednio na skórę, a nie na koszulę, sweter czy podwinięty rękaw. Dolna część mankietu powinna znajdować się tuż nad zgięciem łokciowym zgodnie z instrukcją konkretnego urządzenia. Ramię pozostaje podparte i rozluźnione.

Serwis Zdrowie PAP również zaleca zakładanie opaski na nagie ramię oraz utrzymywanie ręki na wysokości serca.

Zbyt mały lub zbyt duży mankiet może prowadzić do nieprawidłowego odczytu.

AHA zaleca przed zakupem urządzenia zmierzyć obwód ramienia i wybrać mankiet odpowiedniej wielkości. Warto też sprawdzić, czy konkretny model przeszedł niezależną walidację.

Jeden pomiar to za mało

American Heart Association zaleca podczas jednej sesji wykonać dwa pomiary w odstępie jednej minuty i zapisać oba wyniki. Odczyty najlepiej wykonywać o podobnej porze każdego dnia, zwłaszcza gdy lekarz zalecił regularną kontrolę w związku z nadciśnieniem lub zmianą leczenia.

Polskie zalecenia stosowane w diagnostyce nadciśnienia również opierają ocenę na serii domowych pomiarów, a nie na pojedynczym wyniku. Materiały dotyczące opieki nad chorymi z nadciśnieniem wskazują schemat pomiarów przez siedem dni: rano i wieczorem, po dwa pomiary w krótkim odstępie.

Praktyczny zapis powinien obejmować przede wszystkim:

• datę i godzinę badania;
• ciśnienie skurczowe i rozkurczowe;
• tętno wyświetlane przez aparat;
• oba wyniki, jeśli wykonywano serię dwóch pomiarów.

Dziennik pomiarów pozwala lekarzowi oceniać serię wartości zamiast przypadkowego odczytu z jednego dnia. AHA określa pojedynczy pomiar jako jedynie chwilowy obraz sytuacji, podczas gdy zapis wykonywany przez dłuższy czas pozwala lepiej oceniać przebieg ciśnienia i skuteczność leczenia.

135/85 mmHg w domu — ten próg trzeba znać

W Polsce wartości wykorzystywane do rozpoznawania nadciśnienia zależą od sposobu wykonania badania. Według informacji Narodowego Funduszu Zdrowia, opartych na zaleceniach Polskiego Towarzystwa Nadciśnienia Tętniczego i Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego, próg wynosi co najmniej 140/90 mmHg dla pomiarów gabinetowych oraz 135/85 mmHg dla pomiarów domowych. W całodobowym monitorowaniu ABPM dla średniej z 24 godzin wskazano próg 130/80 mmHg.

NFZ podaje jednocześnie, że według aktualnej polskiej klasyfikacji wartości poniżej 120/70 mmHg określane są jako niepodwyższone, natomiast zakres 120–139 mmHg dla ciśnienia skurczowego lub 70–89 mmHg dla rozkurczowego należy do kategorii ciśnienia podwyższonego.

„Nadciśnienie tętnicze często rozwija się bez żadnych objawów” — podkreśla prof. Robert Gil, prezes Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego, w materiale NFZ.

To jeden z powodów, dla których prawidłowo wykonywane pomiary domowe mają znaczenie także u osób, które czują się dobrze. Według NFZ z nadciśnieniem zmaga się blisko 11 mln dorosłych w Polsce.

Wysoki wynik? Najpierw wykonaj pomiar ponownie

Pojedynczy podwyższony odczyt nie wystarcza do samodzielnego rozpoznania nadciśnienia. AHA zaleca po nietypowo wysokim wyniku ponowne wykonanie pomiaru i zapisanie obu wartości. Przy ocenie lekarz bierze pod uwagę serię prawidłowo wykonanych pomiarów oraz sytuację kliniczną pacjenta.

Szczególnego postępowania wymagają bardzo wysokie wartości. AHA wskazuje, że po wyniku przekraczającym 180/120 mmHg należy odczekać co najmniej minutę i zmierzyć ciśnienie ponownie. Jeżeli tak wysokiemu ciśnieniu towarzyszą m.in. ból w klatce piersiowej, duszność, osłabienie lub drętwienie, zaburzenia widzenia albo trudności z mówieniem, sytuacja wymaga natychmiastowej pomocy medycznej.

Najczęstszy problem nie zawsze leży w ciśnieniomierzu

Powtarzające się różnice między pomiarami mogą wynikać nie tylko ze zmian ciśnienia, lecz także z odmiennej techniki badania. Raz pomiar wykonany po kawie, innym razem po pięciu minutach odpoczynku; raz ręka podparta, innym razem opuszczona; różne pory dnia i rozmowa podczas pomiaru — takie warunki utrudniają porównywanie wyników.

Dlatego przy pomiarze ciśnienia w domu kluczowa jest powtarzalność: ten sam prawidłowy sposób siedzenia, odpowiednio dopasowany mankiet, spokojny odpoczynek i regularne zapisywanie wartości. AHA rekomenduje również zabranie domowego aparatu na wizytę medyczną, aby personel mógł sprawdzić sposób jego używania oraz porównać odczyty z urządzeniem stosowanym w gabinecie.

Na stronie Kryształowy Płomyk znajdziesz więcej wartościowych treści, inspiracji i praktycznych wskazówek na co dzień. Rekomendujemy także lekturę artykułu: Niższe rachunki latem – na czym realnie zaoszczędzić w wakacje