Objawy po odstawieniu narkotyków – jak wygląda zespół abstynencyjny

308

Objawy po odstawieniu narkotyków mogą obejmować zarówno dolegliwości fizyczne, jak i gwałtowne pogorszenie stanu psychicznego. Redakcja informuje Krysztalowy, że przebieg odstawienia zależy przede wszystkim od rodzaju substancji, przyjmowanych dawek, długości używania, stanu zdrowia oraz jednoczesnego stosowania alkoholu, leków lub innych środków psychoaktywnych.

Zespół abstynencyjny pojawia się po ograniczeniu dawki lub całkowitym przerwaniu używania substancji, do której organizm zdążył się przystosować. Może rozpocząć się po kilku godzinach albo po dłuższym czasie, a jego charakter nie jest taki sam w przypadku opioidów, kokainy, amfetaminy, konopi czy leków uspokajających. Szczególnej ostrożności wymagają osoby przyjmujące kilka substancji jednocześnie, ponieważ politoksykomania zwiększa trudność oceny stanu pacjenta i może prowadzić do poważnych powikłań.

Czym jest zespół abstynencyjny

Zespół abstynencyjny, nazywany także zespołem odstawiennym, to grupa objawów występujących po zmniejszeniu ilości przyjmowanej substancji psychoaktywnej lub jej całkowitym odstawieniu. Nie oznacza wyłącznie chwilowego złego samopoczucia. U części osób może prowadzić do odwodnienia, zaburzeń świadomości, silnego lęku, depresji, napadów drgawkowych albo zachowań zagrażających zdrowiu i życiu.

Organizm osoby używającej narkotyku przez dłuższy czas stopniowo przystosowuje funkcjonowanie układu nerwowego do obecności substancji. Po jej nagłym usunięciu równowaga zostaje zaburzona. Intensywność reakcji zależy między innymi od tego, jak długo i jak często przyjmowano narkotyk, w jakiej dawce, jaką drogą oraz czy występują choroby somatyczne lub zaburzenia psychiczne.

Nie istnieje jeden uniwersalny przebieg odstawienia właściwy dla wszystkich narkotyków i wszystkich pacjentów.

KCPU wskazuje, że detoksykację stosuje się w celu złagodzenia objawów abstynencyjnych, ponieważ część osób przewlekle przyjmujących narkotyki nie jest w stanie bezpiecznie tolerować gwałtownego zaprzestania ich używania. W trakcie detoksykacji zmniejsza się również tolerancja organizmu na substancję, co ma istotne znaczenie dla późniejszego ryzyka przedawkowania.

„W celu złagodzenia objawów abstynencyjnych stosuje się obecnie detoksykację” – podaje Krajowe Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom w informacji dotyczącej leczenia farmakologicznego uzależnień.

Najczęstsze objawy po odstawieniu narkotyków

Zakres dolegliwości może być szeroki. U jednej osoby dominują objawy ze strony układu pokarmowego i mięśni, u innej bezsenność, silny lęk, rozdrażnienie lub obniżenie nastroju. Objawy psychiczne mogą utrzymywać się dłużej niż najbardziej nasilone dolegliwości fizyczne.

Najczęściej obserwowane są:

• niepokój, napięcie, drażliwość i pobudzenie;
• bezsenność, częste wybudzanie się albo nadmierna senność;
• obniżenie nastroju, apatia, utrata motywacji i przyjemności;
• silne pragnienie ponownego przyjęcia substancji, czyli głód narkotykowy;
• bóle mięśni, stawów, brzucha lub głowy;
• nudności, wymioty, biegunka i brak apetytu;
• potliwość, dreszcze, drżenie rąk i uczucie zimna;
• kołatanie serca, wahania ciśnienia i przyspieszone tętno;
• zaburzenia koncentracji, dezorientacja lub niepokój ruchowy.

Wystąpienie konkretnego zestawu objawów zależy od substancji. Dlatego na podstawie samego pojedynczego symptomu nie można wiarygodnie określić rodzaju używanego narkotyku ani przewidzieć dalszego przebiegu odstawienia.

Odstawienie opioidów

Do opioidów należą między innymi heroina, fentanyl, morfina, oksykodon, hydrokodon i tramadol. Światowa Organizacja Zdrowia wskazuje, że długotrwałe używanie opioidów, ich stosowanie bez nadzoru medycznego lub używanie w celach niemedycznych może prowadzić do uzależnienia i innych poważnych problemów zdrowotnych.

Po odstawieniu opioidów mogą wystąpić niepokój, ziewanie, łzawienie, katar, rozszerzenie źrenic, potliwość, bezsenność, bóle mięśni, skurcze brzucha, nudności, wymioty i biegunka. Amerykański serwis medyczny MedlinePlus podaje, że objawy mogą pojawić się po przerwaniu lub znacznym ograniczeniu opioidów używanych intensywnie przez kilka tygodni albo dłużej.

„If you stop or cut back on any of these drugs after heavy use, you will have a number of symptoms” – informuje MedlinePlus w materiale dotyczącym odstawienia opioidów.

Odstawienie opioidów bywa bardzo bolesne i wyczerpujące. Wymioty oraz biegunka mogą prowadzić do odwodnienia i zaburzeń elektrolitowych. Silny głód substancji zwiększa natomiast prawdopodobieństwo powrotu do używania.

Po okresie abstynencji tolerancja na opioid spada. Przyjęcie dawki stosowanej wcześniej może wówczas doprowadzić do zatrucia i śmiertelnego zahamowania oddychania.

W leczeniu uzależnienia od opioidów stosuje się między innymi leczenie substytucyjne. KCPU opisuje je jako formę opieki medycznej wykorzystującą substancję o właściwościach podobnych do narkotyku, który doprowadził do uzależnienia. Program jest prowadzony pod kontrolą medyczną i nie powinien być zastępowany samodzielnym przyjmowaniem leków.

Odstawienie kokainy i środków pobudzających

Odstawienie kokainy lub amfetaminy często ma inny przebieg niż odstawienie opioidów. Objawy fizyczne mogą być mniej charakterystyczne, natomiast na pierwszy plan wysuwają się zmiany psychiczne: głębokie zmęczenie, senność, obniżenie nastroju, drażliwość, lęk, trudności z koncentracją oraz silny głód substancji.

MedlinePlus wskazuje, że objawy odstawienia kokainy mogą wystąpić nawet wtedy, gdy osoba nie przerwała używania całkowicie, lecz znacząco ograniczyła ilość narkotyku. Możliwe są spowolnienie aktywności, zwiększony apetyt, niepokój, nieprzyjemne sny, depresja oraz intensywna potrzeba ponownego zażycia kokainy.

W ciężkim epizodzie depresyjnym może pojawić się ryzyko samouszkodzenia lub próby samobójczej. Taki stan wymaga pilnej oceny medycznej. Osoby bliskie nie powinny pozostawiać chorego bez opieki, gdy mówi o śmierci, żegna się, rozdaje rzeczy, szuka sposobu odebrania sobie życia lub podejmuje niebezpieczne działania.

WHO zaleca, aby odstawienie konopi, kokainy i amfetaminy odbywało się w bezpiecznym, wspierającym środowisku. Organizacja nie rekomenduje jednego swoistego leku przeznaczonego do leczenia odstawienia tych substancji; postępowanie dobiera się do objawów i stanu pacjenta.

„Withdrawal from cannabis, cocaine or amphetamines is best undertaken in a supportive environment” – brzmi zalecenie Światowej Organizacji Zdrowia dotyczące leczenia zespołów odstawiennych.

Odstawienie konopi

Po zaprzestaniu regularnego używania konopi mogą pojawić się drażliwość, niepokój, problemy ze snem, intensywne sny, spadek apetytu, obniżony nastrój, bóle głowy, potliwość i dyskomfort w jamie brzusznej. Objawy są zwykle mniej gwałtowne niż przy odstawieniu opioidów, ale mogą utrudniać normalne funkcjonowanie i zwiększać ryzyko powrotu do używania.

W przypadku silnego lęku, objawów psychotycznych, urojeń, omamów, agresji lub utraty kontaktu z rzeczywistością potrzebna jest pilna pomoc lekarska. Dotyczy to szczególnie osób z wcześniejszymi zaburzeniami psychicznymi oraz przypadków używania produktów o nieznanym składzie.

Dlaczego samodzielne odstawienie może być ryzykowne

Nagłe przerwanie używania bez konsultacji medycznej utrudnia przewidzenie nasilenia objawów. Dodatkowym problemem jest niepewny skład narkotyków kupowanych poza legalnym obrotem. Substancja może zawierać inne środki niż deklarowane, a pacjent może być fizycznie zależny od kilku związków jednocześnie.

Szczególne ryzyko dotyczy osób, które:

• używają opioidów, benzodiazepin, alkoholu lub kilku substancji jednocześnie;
• przebyły wcześniej napady drgawkowe, utratę świadomości albo ciężki zespół abstynencyjny;
• mają choroby serca, wątroby, nerek, padaczkę lub ciężkie zaburzenia psychiczne;
• są w ciąży, są niedożywione, odwodnione albo pozostają bez bezpiecznego miejsca pobytu;
• podejmowały próby samobójcze lub przejawiają zachowania agresywne.

KCPU podkreśla, że leczenie osób uzależnionych obejmuje nie tylko detoksykację. Placówki mogą prowadzić diagnozę, poradnictwo indywidualne i rodzinne, psychoterapię, terapię grupową oraz interwencję kryzysową. Samo usunięcie substancji z organizmu nie rozwiązuje mechanizmów uzależnienia ani problemów psychicznych i społecznych związanych z jego rozwojem.

Kiedy trzeba natychmiast wezwać pomoc

Numer alarmowy 112 należy wybrać, gdy po odstawieniu lub ponownym przyjęciu narkotyku pojawiają się:

• utrata przytomności, brak reakcji na głos lub dotyk;
• spowolniony, nieregularny albo zatrzymujący się oddech;
• drgawki, silne pobudzenie, majaczenie lub omamy;
• ból w klatce piersiowej, sinienie, wysoka temperatura albo znaczne odwodnienie;
• próba samobójcza, groźby samouszkodzenia lub zachowanie zagrażające innym.

W razie podejrzenia zatrucia opioidami kluczowe znaczenie ma szybkie wezwanie zespołu ratownictwa medycznego. WHO wskazuje, że przedawkowanie opioidów może prowadzić do śmierci wskutek zahamowania ośrodka oddechowego.

Jak wygląda profesjonalna detoksykacja

Pierwszym etapem jest zebranie informacji o używanych substancjach, dawkach, czasie ostatniego przyjęcia, wcześniejszych próbach odstawienia, chorobach i stosowanych lekach. Personel może ocenić parametry życiowe, nawodnienie, stan psychiczny oraz ryzyko drgawek, zatrucia lub samobójstwa.

Sposób leczenia zależy od substancji i ciężkości objawów. Postępowanie może obejmować kontrolowane podawanie leków, uzupełnianie płynów i elektrolitów, leczenie bólu, nudności, biegunki, bezsenności albo lęku oraz regularne monitorowanie stanu pacjenta. W uzależnieniu od opioidów można rozważyć leczenie substytucyjne prowadzone zgodnie z określonym programem medycznym.

Detoksykacja może odbywać się ambulatoryjnie albo w warunkach stacjonarnych. Leczenie szpitalne jest uzasadnione między innymi przy ciężkich objawach, wysokim ryzyku powikłań, współistniejących chorobach oraz braku możliwości zapewnienia bezpiecznej opieki poza placówką.

Gdzie szukać pomocy w Polsce

Do poradni leczenia uzależnień można zgłosić się bez skierowania. Portal Pacjent.gov.pl informuje, że dotyczy to zarówno osoby uzależnionej, jak i osoby bliskiej pozostającej z nią we wspólnym gospodarstwie lub związku emocjonalnym. Leczenie może obejmować konsultację lekarską, psychoterapię, terapię rodzinną i inne świadczenia dopasowane do potrzeb pacjenta.

Placówki można znaleźć przez serwis KCPU dla osób szukających pomocy lub informacje dostępne na Pacjent.gov.pl. KCPU prowadzi również Ogólnopolski Telefon Zaufania „Uzależnienia” pod numerem 800 199 990. Pomoc telefoniczna jest anonimowa i przeznaczona dla osób używających substancji psychoaktywnych oraz ich bliskich.

Zespół abstynencyjny jest etapem wymagającym oceny ryzyka, ale detoksykacja pozostaje jedynie początkiem leczenia. Dalsza terapia ma ograniczyć głód substancji, ryzyko nawrotu i szkody zdrowotne związane z uzależnieniem.

Na stronie Kryształowy Płomyk znajdziesz więcej wartościowych treści, inspiracji i praktycznych wskazówek na co dzień. Rekomendujemy także lekturę artykułu: Niższe rachunki latem – na czym realnie zaoszczędzić w wakacje