Uzależnienie od hazardu – gdzie szukać pomocy i jak pomóc bliskiej osobie

65

Uzależnienie od hazardu jest zaburzeniem, w którym granie przestaje być kontrolowaną rozrywką i zaczyna podporządkowywać sobie finanse, relacje rodzinne, pracę oraz codzienne decyzje. Osoba dotknięta problemem może wielokrotnie próbować ograniczyć grę, ukrywać poniesione straty, pożyczać pieniądze i wracać do zakładów z zamiarem odzyskania przegranych środków. Jak informuje redakcja Krysztalowy, osoby uzależnione od hazardu mogą korzystać z bezpłatnego leczenia w poradniach uzależnień, a do pierwszej wizyty ambulatoryjnej nie potrzebują skierowania.

Pomoc jest dostępna również dla członków rodziny, którzy często jako pierwsi zauważają długi, tajemnicze wypłaty z konta, znikanie pieniędzy albo kolejne nieprawdziwe wyjaśnienia. Najbliżsi nie są jednak w stanie samodzielnie wyleczyć osoby grającej. Mogą natomiast spokojnie nazwać problem, zabezpieczyć wspólne finanse, odmówić finansowania dalszej gry i wskazać konkretną poradnię, telefon zaufania lub konsultację ze specjalistą.

Kiedy hazard przestaje być rozrywką?

Sam fakt kupienia losu, obstawienia meczu lub okazjonalnego udziału w grze nie oznacza uzależnienia. Sygnałem alarmowym jest utrata kontroli: gra staje się coraz częstsza, angażuje coraz większe kwoty i trwa mimo szkód, które już spowodowała.

Problem może dotyczyć zakładów sportowych, kasyn, automatów, loterii, gier karcianych oraz hazardu internetowego. Forma gry ma drugorzędne znaczenie. Kluczowe jest to, czy osoba potrafi przerwać i zaakceptować stratę, czy podporządkowuje graniu kolejne obszary życia.

Najczęstsze sygnały ostrzegawcze to:

• regularne zwiększanie stawek i przeznaczanie na grę pieniędzy potrzebnych na rachunki, żywność, kredyt lub utrzymanie rodziny;
• próby odzyskiwania przegranych pieniędzy przez kolejne zakłady, nazywane „odgrywaniem się”;
• ukrywanie czasu poświęconego na grę, wysokości stawek, pożyczek i zadłużenia;
• pożyczanie pieniędzy od rodziny, znajomych, firm pożyczkowych lub korzystanie z kart kredytowych;
• rozdrażnienie, niepokój albo napięcie podczas prób ograniczenia grania;
• zaniedbywanie pracy, nauki, obowiązków domowych i relacji;
• powracanie do gry po wcześniejszych obietnicach lub próbach całkowitego przerwania;
• traktowanie wygranej jako rozwiązania problemów finansowych wywołanych wcześniejszą grą.

Pojedyncza wygrana nie usuwa mechanizmu uzależnienia. Może natomiast wzmocnić przekonanie, że dalsza gra pozwoli spłacić długi lub odzyskać kontrolę.

Niepokojąca jest także sytuacja, w której rozmowy o finansach natychmiast wywołują agresję, unikanie odpowiedzi lub przedstawianie sprzecznych wersji wydarzeń. Rodzina może zauważyć nowe kredyty, zaległości, sprzedaż wartościowych przedmiotów, wypłaty gotówki albo rachunki związane z serwisami bukmacherskimi.

Gdzie osoba uzależniona od hazardu może otrzymać pomoc?

Podstawowym miejscem leczenia jest poradnia leczenia uzależnień działająca w ramach publicznego systemu ochrony zdrowia. NFZ wskazuje, że świadczenia mogą być udzielane ambulatoryjnie, na oddziale dziennym, stacjonarnie albo – w sytuacjach wymagających pilnej oceny medycznej – w izbie przyjęć.

„Do poradni leczenia uzależnień nie jest wymagane skierowanie” – informuje Narodowy Fundusz Zdrowia w zasadach korzystania z opieki psychiatrycznej i leczenia uzależnień.

W poradni pacjent może otrzymać diagnozę oraz terapię prowadzoną przez specjalistę psychoterapii uzależnień, psychologa, psychoterapeutę albo instruktora terapii uzależnień. NFZ podaje, że porady lekarskie i terapia realizowane w zakontraktowanej placówce są bezpłatne. Rodzina może również korzystać z działań edukacyjnych i konsultacyjnych związanych z leczeniem pacjenta.

Placówki można znaleźć przez:

• interaktywną mapę Krajowego Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom;
• Informator o Terminach Leczenia NFZ;
• bazę pomocy dla osób z uzależnieniami behawioralnymi;
• lokalną poradnię leczenia uzależnień lub poradnię zdrowia psychicznego.

Krajowe Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom publikuje również informator zawierający dane placówek pomagających osobom uzależnionym od hazardu i innych zachowań. Na stronie Centrum dostępna jest mapa umożliwiająca wyszukanie pomocy w określonej części kraju.

Osoba, która nie jest gotowa na bezpośrednią wizytę, może rozpocząć od anonimowej rozmowy:

• 800 199 990 – Ogólnopolski Telefon Zaufania Uzależnienia, czynny codziennie w godzinach 16:00–21:00; połączenie jest bezpłatne;
• 801 889 880 – Telefon Zaufania Uzależnienia Behawioralne, czynny codziennie w godzinach 17:00–22:00; opłata jest naliczana zgodnie z taryfą operatora;
• Poradnia Online, przeznaczona dla osób poszukujących informacji i wsparcia.

„Osoby poszukujące informacji i wsparcia (…) mogą skorzystać z anonimowych form pomocy” – przekazuje Krajowe Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom w komunikacie dla mediów.

Telefon może być pierwszym etapem, ale nie zastępuje pełnej diagnozy i terapii. Konsultant pomaga uporządkować sytuację, wskazać odpowiednią placówkę i ustalić, jakie działanie jest możliwe w danym momencie.

Na czym może polegać leczenie uzależnienia od hazardu?

Leczenie rozpoczyna się zazwyczaj od rozpoznania skali problemu. Specjalista pyta o częstotliwość gry, wysokość strat, zadłużenie, próby przerwania hazardu, wpływ grania na rodzinę i pracę oraz inne trudności psychiczne lub zdrowotne.

Dalsze postępowanie zależy od stanu pacjenta. Może obejmować terapię indywidualną, terapię grupową, psychoedukację, opracowanie planu zapobiegania nawrotom oraz pracę nad sposobami radzenia sobie z napięciem bez udziału hazardu. KCPU udostępnia między innymi program terapii poznawczo-behawioralnej hazardu problemowego przeznaczony dla terapeutów.

Pacjent może uczyć się rozpoznawania sytuacji wywołujących chęć gry, kwestionowania przekonań dotyczących „systemów”, szczęścia i odzyskiwania strat, a także wprowadzania barier utrudniających natychmiastowy dostęp do pieniędzy.

Skuteczne leczenie nie sprowadza się do obietnicy „już nigdy nie zagram”. Wymaga rozpoznania mechanizmów podtrzymujących grę oraz przygotowania konkretnych działań na moment nawrotu silnego impulsu.

W poważniejszych przypadkach potrzebna może być intensywna terapia dzienna albo leczenie stacjonarne. NFZ wyjaśnia, że oddziały dzienne są przeznaczone dla osób wymagających intensywnego programu terapeutycznego, które nie potrzebują całodobowej hospitalizacji. W ramach świadczeń pacjent może otrzymać diagnostykę, konsultacje, psychoterapię oraz rehabilitację.

Jak rozmawiać z bliską osobą, która gra?

Rozmowę najlepiej przeprowadzić wtedy, gdy osoba nie gra i nie znajduje się bezpośrednio po wysokiej wygranej lub przegranej. Warto mówić o konkretnych faktach: niezapłaconych rachunkach, pożyczkach, wypłatach z konta, kłamstwach albo nieobecnościach w pracy. Ogólne oskarżenia mogą szybko doprowadzić do zaprzeczania i przerwania rozmowy.

Pomocne są krótkie, jednoznaczne komunikaty:

• „Na koncie brakuje pieniędzy przeznaczonych na czynsz. Potrzebujemy dziś sprawdzić historię operacji”;
• „Nie pożyczę pieniędzy na spłatę kolejnego zakładu ani kredytu zaciągniętego na grę”;
• „Mogę zadzwonić z tobą do poradni i pojechać na pierwszą konsultację”;
• „Chcę pomóc w leczeniu, ale nie będę ukrywać długów ani przekazywać pieniędzy na dalszą grę”.

Nie należy obiecywać zachowania tajemnicy, gdy zagrożone są podstawowe potrzeby rodziny, wspólny majątek lub bezpieczeństwo dzieci. Rozmowa może zakończyć się odmową leczenia. Wtedy bliski nadal może samodzielnie skontaktować się z terapeutą, aby ustalić granice i sposób zabezpieczenia finansów.

Czego rodzina nie powinna robić?

Spłacanie kolejnych długów bez powiązania tego z leczeniem może usuwać bezpośrednie konsekwencje gry i ułatwiać powrót do hazardu. Podobnie działa przekazywanie gotówki, branie kredytu we własnym imieniu albo przedstawianie nieprawdziwych wyjaśnień pracodawcy czy wierzycielom.

Rodzina nie powinna:

• finansować dalszego grania ani przekazywać pieniędzy bez kontroli ich przeznaczenia;
• ukrywać zadłużenia przed współmałżonkiem lub innymi osobami odpowiedzialnymi za wspólne finanse;
• wierzyć w zapewnienia, że „ostatni zakład” pozwoli odzyskać całą stratę;
• przejmować pełnej odpowiedzialności za terapię osoby uzależnionej;
• używać gróźb, których nie zamierza zrealizować;
• odkładać zabezpieczenia rachunków, oszczędności i dokumentów finansowych.

„Każdy pacjent korzystający z pomocy poradni ma prawo do bezpłatnych porad lekarskich i terapii” – podaje NFZ, wskazując specjalistów dostępnych w poradniach leczenia uzależnień.

Jak zabezpieczyć finanse rodziny?

Zabezpieczenie pieniędzy nie jest leczeniem, ale może ograniczyć dalsze szkody. Działania powinny być zgodne z prawem i uwzględniać zasady dotyczące własności rachunków oraz wspólnego majątku.

W praktyce rodzina może sprawdzić wspólne zobowiązania, historię rachunków, limity kart, kredyty, pożyczki i płatności cykliczne. Należy ustalić, które rachunki wymagają natychmiastowej zapłaty, oraz oddzielić środki przeznaczone na mieszkanie, żywność, leczenie i potrzeby dzieci.

Przy znacznym zadłużeniu potrzebna może być konsultacja prawna lub finansowa. Samo przeniesienie kontroli nad pieniędzmi na bliskiego nie usuwa uzależnienia. Bez terapii osoba grająca może szukać nowych pożyczek, kont albo sposobów finansowania zakładów.

Co zrobić, gdy osoba odmawia leczenia?

Osoby uzależnione często zgłaszają się po pomoc dopiero wtedy, gdy skutki grania stają się niemożliwe do ukrycia. Rodzina nie musi jednak czekać na zgodę bliskiego, aby sama skorzystać z konsultacji.

Pierwszym krokiem może być telefon do poradni leczenia uzależnień lub telefonu zaufania i opisanie sytuacji bez podawania danych osoby grającej. Specjalista może pomóc przygotować rozmowę, ustalić granice finansowe oraz ocenić, które działania najbliższych nieświadomie podtrzymują problem.

Jeżeli hazardowi towarzyszą groźby samobójcze, próba samobójcza, utrata kontaktu z rzeczywistością albo bezpośrednie zagrożenie życia, należy dzwonić pod numer alarmowy 112 lub zgłosić się do najbliższej izby przyjęć. Takiej deklaracji nie należy traktować wyłącznie jako próby uniknięcia konsekwencji finansowych.

Najbliżsi mogą wspierać leczenie, ale nie powinni przejmować odpowiedzialności za decyzję o zaprzestaniu gry. Ich zadaniem jest ochrona bezpieczeństwa rodziny, konsekwentne stawianie granic i wskazywanie realnych możliwości pomocy.

Na stronie Kryształowy Płomyk znajdziesz więcej wartościowych treści, inspiracji i praktycznych wskazówek na co dzień. Rekomendujemy także lekturę artykułu: Niższe rachunki latem – na czym realnie zaoszczędzić w wakacje