Schizofrenia alkoholowa – czym jest psychoza alkoholowa

137

Schizofrenia alkoholowa to używane potocznie określenie zaburzeń psychotycznych związanych z alkoholem, przede wszystkim halucynozy alkoholowej. Nie jest ono równoznaczne z rozpoznaniem schizofrenii. Jak informuje redakcja Krysztalowy, psychoza związana z alkoholem może przebiegać z omamami, urojeniami i silnym poczuciem zagrożenia, a jej pojawienie się wymaga diagnostyki psychiatrycznej i oceny związku objawów z piciem lub odstawieniem alkoholu.

Najbardziej charakterystycznym wariantem jest halucynoza alkoholowa, w której dominują omamy, szczególnie słuchowe. Zaburzenie może pojawić się po przerwaniu intensywnego picia, ale w postaci przewlekłej objawy mogą utrzymywać się również podczas trzeźwości. To odróżnia halucynozę od prostego stanu nietrzeźwości i jednocześnie pokazuje, dlaczego nie należy traktować słyszenia głosów czy narastających urojeń jako zwykłego „kaca” albo przejściowej reakcji po alkoholu.

Schizofrenia alkoholowa to nie to samo co schizofrenia

W klasyfikacjach medycznych psychozy wywołane alkoholem funkcjonują jako zaburzenia związane z używaniem substancji. WHO w klasyfikacji ICD opisuje zaburzenie psychotyczne po użyciu substancji jako zespół, w którym mogą występować omamy, zniekształcenia spostrzegania, urojenia, pobudzenie lub osłupienie i nieprawidłowy afekt. W przypadku alkoholu do tej kategorii zaliczane są między innymi halucynoza alkoholowa, paranoja alkoholowa i psychoza alkoholowa.

Z tego powodu określenie „schizofrenia alkoholowa” jest mylące. Schizofrenia jest odrębnym zaburzeniem psychicznym, którego przebieg nie jest definiowany przez spożywanie alkoholu. W przypadku psychozy indukowanej alkoholem kluczowy jest natomiast czasowy i kliniczny związek między używaniem alkoholu, jego odstawieniem a pojawieniem się objawów psychotycznych.

StatPearls wskazuje, że w różnicowaniu szczególnie istotne są wcześniejsze objawy psychiatryczne, historia picia, moment pojawienia się halucynacji lub urojeń oraz to, czy zaburzenia utrzymują się niezależnie od alkoholu. Samo występowanie głosów czy urojeń nie wystarcza więc do stwierdzenia, że ich przyczyną jest alkohol.

Jak objawia się psychoza alkoholowa?

Obraz kliniczny nie jest identyczny u wszystkich pacjentów. W halucynozie alkoholowej szczególnie charakterystyczne są omamy słuchowe. Pacjent może słyszeć głosy komentujące jego zachowanie, krytykujące go, grożące mu albo rozmawiające o nim. Część omamów może przyjmować charakter imperatywny, czyli nakazujący wykonanie określonych czynności.

KCPU opisuje to wprost:

„Istotą jest występowanie omamów słuchowych.”
(Anna Klimkiewicz, „Medyczne aspekty uzależnienia od alkoholu”, materiał KCPU)

Do najważniejszych objawów mogą należeć:

• słyszenie głosów, których w rzeczywistości nie ma;
• urojenia prześladowcze i poczucie, że inne osoby chcą choremu zaszkodzić;
• silny lęk i stałe poczucie zagrożenia;
• omamy wzrokowe lub, rzadziej, dotykowe;
• pobudzenie psychoruchowe;
• zachowania wynikające bezpośrednio z treści omamów lub urojeń.

W bardziej zaawansowanych przypadkach omamom słownym mogą towarzyszyć urojenia. StatPearls wskazuje również, że przedłużające się halucynacje zwiększają ryzyko utrwalenia zaburzeń.

Kiedy pojawia się halucynoza alkoholowa?

Ostra psychoza alkoholowa może rozwinąć się stosunkowo szybko po zaprzestaniu picia. Według aktualnego opracowania StatPearls większość przypadków psychozy związanej z alkoholem pojawia się w ciągu około dwóch dni od odstawienia, zwykle narastając stopniowo.

Merck Manual opisuje klasyczną halucynozę alkoholową po nagłym odstawieniu alkoholu po okresie długiego i intensywnego picia. Objawy mogą wystąpić już w ciągu 12–24 godzin. Pacjent doświadcza wówczas omamów, ale nie musi mieć głębokich zaburzeń świadomości typowych dla majaczenia alkoholowego.

Moment pojawienia się objawów ma znaczenie diagnostyczne, ale nie jest jedynym kryterium rozpoznania.

Halucynoza alkoholowa a delirium tremens

Te dwa stany bywają ze sobą mylone, ponieważ oba mogą wystąpić w związku z odstawieniem alkoholu i oba mogą przebiegać z omamami.

Różnica dotyczy przede wszystkim świadomości i orientacji. W alkoholowej psychozie pacjent może pozostawać stosunkowo dobrze zorientowany. StatPearls określa zachowaną świadomość jako jedną z istotnych cech pomagających odróżnić ten stan od delirium tremens.

W majaczeniu alkoholowym dominują natomiast zaburzenia świadomości i orientacji, niepokój, bezsenność, drżenia, nadmierne pocenie, zaburzenia autonomiczne oraz często omamy wzrokowe. Merck Manual podaje, że delirium tremens zazwyczaj rozwija się później niż łagodniejsze objawy abstynencyjne, zwykle około 48–72 godzin po zaprzestaniu picia.

Przewlekła halucynoza może trwać miesiącami

KCPU szacuje, że przewlekła halucynoza alkoholowa dotyczy około 1–2% osób uzależnionych od alkoholu. W cytowanym opracowaniu wskazano także, że u około 20% pacjentów objawy mogą utrzymywać się przez wiele miesięcy.

„Problem ten dotyczy około 1–2% osób uzależnionych od alkoholu.”
(Anna Klimkiewicz, publikacja KCPU dotycząca medycznych aspektów uzależnienia od alkoholu)

Co istotne, przewlekła halucynoza może być obecna zarówno w czasie intensywnego picia, jak i w okresach pełnej abstynencji. Głosy mają często treść prześladowczą, krytykującą lub grożącą. Mogą wywoływać silny lęk, a następnie prowadzić do powstania urojeń zgodnych z treścią halucynacji.

Kiedy psychoza alkoholowa staje się szczególnie niebezpieczna?

Najpoważniejsza sytuacja występuje wtedy, gdy omamy nakazują choremu zrobić krzywdę sobie albo innej osobie. KCPU wskazuje, że pacjent przejawiający zachowania agresywne lub tendencje samobójcze powinien być leczony w warunkach szpitalnych.

„Szczególnie niebezpieczne są sytuacje, gdy treścią halucynacji są głosy nakazujące popełnienie samobójstwa lub agresję wobec innych osób.”
(Anna Klimkiewicz, materiał KCPU dotyczący halucynozy alkoholowej)

Pilnej reakcji wymagają przede wszystkim:

• groźby samobójcze lub próby samouszkodzenia;
• agresja wobec innych;
• omamy nakazujące wykonanie niebezpiecznych działań;
• ciężkie zaburzenia świadomości;
• drgawki lub objawy ciężkiego zespołu abstynencyjnego.

W Polsce w sytuacji nagłego zagrożenia życia lub zdrowia należy kontaktować się z numerem alarmowym 112. Rządowy portal wskazuje, że system służy właśnie do zgłaszania przypadków wymagających natychmiastowej interwencji służb ratowniczych.

Jak lekarz rozpoznaje psychozę alkoholową?

Nie istnieje pojedyncze badanie laboratoryjne potwierdzające alkoholową psychozę. Rozpoznanie opiera się na badaniu psychiatrycznym, historii używania alkoholu, czasie wystąpienia objawów oraz wykluczeniu innych możliwych przyczyn.

KCPU podkreśla znaczenie szczegółowego wywiadu dotyczącego picia i okoliczności pojawienia się zaburzeń. Przydatne mogą być również informacje od rodziny lub innych bliskich osób, szczególnie wtedy, gdy uzyskanie wiarygodnego wywiadu od chorego jest utrudnione.

Diagnostyka może obejmować również badania służące wykluczeniu między innymi zaburzeń metabolicznych, niedoborów witamin, infekcji, urazów głowy, chorób wątroby, działania innych substancji oraz pierwotnych chorób neurologicznych i psychiatrycznych. W określonych przypadkach wykonywana jest tomografia komputerowa lub rezonans magnetyczny mózgu.

Jak wygląda leczenie psychozy alkoholowej?

Postępowanie zależy od nasilenia objawów i stanu pacjenta. Przy ostrych zaburzeniach pierwszym zadaniem jest zapewnienie bezpieczeństwa oraz stabilizacja stanu chorego. Farmakoterapia może obejmować leki przeciwpsychotyczne, a w przypadku współistniejącego zespołu abstynencyjnego i ryzyka napadów drgawkowych stosowane są także leki właściwe dla leczenia odstawienia alkoholu. Dobór preparatu i dawkowania należy do lekarza.

KCPU wskazuje, że leczenie halucynozy może odbywać się ambulatoryjnie albo wymagać hospitalizacji psychiatrycznej. Podstawowym warunkiem ograniczenia ryzyka nawrotów jest również utrzymywanie abstynencji od alkoholu.

Powrót do picia wiąże się z wysokim ryzykiem ponownego wystąpienia objawów.

Według KCPU u większości pacjentów stosujących się do zaleceń, regularnie przyjmujących przepisane leki i utrzymujących abstynencję może dojść do pełnego ustąpienia objawów halucynozy. Jednocześnie część przypadków przechodzi w postać przewlekłą.

Najważniejsze oficjalne źródła

Szczegółowe polskie opracowanie dotyczące alkoholowego zespołu abstynencyjnego, halucynozy, psychoz oraz innych powikłań uzależnienia opublikowało Krajowe Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom:

Aktualne medyczne omówienie alkoholowej psychozy jest dostępne również w bazie National Library of Medicine:

Klasyfikacja WHO opisuje psychozy wywołane alkoholem jako odrębną grupę zaburzeń związanych z używaniem substancji psychoaktywnych.

Schizofrenia alkoholowa pozostaje więc przede wszystkim nazwą potoczną. W praktyce klinicznej chodzi o zaburzenia psychotyczne związane z alkoholem, wśród których szczególne miejsce zajmuje halucynoza alkoholowa. Jej najczęstszym objawem są omamy słuchowe, często o treści grożącej lub prześladowczej. Gdy pojawiają się zachowania agresywne, tendencje samobójcze, ciężkie zaburzenia świadomości lub drgawki, sytuacja wymaga natychmiastowej oceny medycznej.

Na stronie Kryształowy Płomyk znajdziesz więcej wartościowych treści, inspiracji i praktycznych wskazówek na co dzień. Rekomendujemy także lekturę artykułu: Niższe rachunki latem – na czym realnie zaoszczędzić w wakacje