Leczenie uzależnienia od hazardu – jak wyleczyć się z hazardu i odzyskać kontrolę nad życiem

341

Leczenie uzależnienia od hazardu nie sprowadza się do decyzji, by od następnego dnia już nie obstawiać meczów, nie korzystać z kasyna online albo nie grać na automatach. Jak informuje redakcja Krysztalowy, a w Polsce osoba z problemem hazardowym może zgłosić się do poradni leczenia uzależnień również bez skierowania. Portal prowadzony w ramach działań finansowanych ze środków Funduszu Rozwiązywania Problemów Hazardowych publikuje także bazę placówek udzielających takiej pomocy.

Problem jest traktowany jako zaburzenie zdrowotne, a nie jedynie brak samodyscypliny. Światowa Organizacja Zdrowia klasyfikuje gambling disorder, czyli zaburzenie hazardowe, w ICD-11 w grupie zaburzeń związanych z zachowaniami nałogowymi. Podstawowymi elementami są utrata kontroli nad graniem, nadawanie hazardowi coraz większego znaczenia kosztem innych aktywności oraz kontynuowanie gry mimo negatywnych konsekwencji.

To oznacza, że samo spłacenie długu, usunięcie aplikacji bukmachera albo kilkutygodniowa przerwa w grze nie usuwa mechanizmu, który doprowadził do uzależnienia.

Po czym poznać, że hazard wymaga leczenia?

Granica nie przebiega przy określonej kwocie straconych pieniędzy. WHO wskazuje przede wszystkim na sposób funkcjonowania człowieka. Problem pojawia się wtedy, gdy kontrola nad hazardem słabnie, gra staje się ważniejsza od innych obowiązków i zainteresowań, a człowiek nie przerywa mimo szkód finansowych, rodzinnych, zawodowych lub psychicznych.

W praktyce sygnałem alarmowym może być również przeznaczanie na hazard pieniędzy potrzebnych na podstawowe wydatki gospodarstwa domowego. Szkody mogą pojawiać się także u osób, które nie spełniają wszystkich klinicznych kryteriów zaburzenia hazardowego. WHO podkreśla bowiem, że konsekwencje hazardu występują również poniżej progu pełnej diagnozy.

Do objawów, które powinny prowadzić do konsultacji ze specjalistą, należą m.in.:

• coraz większa trudność z zakończeniem gry i dotrzymaniem własnych limitów;
• podporządkowywanie hazardowi pieniędzy, czasu, relacji lub obowiązków;
• kontynuowanie grania mimo zadłużenia, konfliktów rodzinnych albo pogarszającego się stanu psychicznego.

Nie ma potrzeby czekać na utratę całych oszczędności czy poważny kryzys rodzinny. Leczenie można rozpocząć wcześniej, gdy konsekwencje dopiero zaczynają się nasilać.

Jak wygląda leczenie uzależnienia od hazardu?

Najmocniejsze współczesne rekomendacje dotyczą terapii psychologicznej. Brytyjski National Institute for Health and Care Excellence w wytycznych opublikowanych 28 stycznia 2025 roku zaleca przede wszystkim interwencje przeznaczone konkretnie dla osób doświadczających szkód związanych z hazardem. Jako podstawową metodę wskazuje terapię poznawczo-behawioralną, czyli CBT.

W terapii analizowane są nie tylko same epizody grania. Specjalista pracuje również nad myśleniem towarzyszącym hazardowi: przekonaniem, że po serii porażek „musi nadejść wygrana”, próbą odegrania strat, przecenianiem wpływu własnej wiedzy na wynik gry czy poszukiwaniem hazardu jako sposobu regulowania napięcia i emocji.

Barbara Wojewódzka, psychoterapeutka uzależnień, wyjaśniała w rozmowie opublikowanej przez portal Uzależnienia Behawioralne:

„Spłacenie długów to skutek, a to sprawy nie rozwiąże.”

Specjalistka wskazywała, że terapia osób uzależnionych od hazardu opiera się na modelu poznawczo-behawioralnym i obejmuje pracę nad trudnościami emocjonalnymi oraz zniekształconymi przekonaniami dotyczącymi gry.

Kluczowym elementem leczenia jest więc nie tylko zatrzymanie hazardu, lecz także rozpoznanie sytuacji, myśli i emocji, które prowadzą do kolejnego epizodu gry.

NICE rekomenduje grupową CBT rozpoczynaną możliwie szybko po rozpoznaniu problemu. Jeżeli terapia grupowa nie odpowiada pacjentowi, jest niedostępna albo specjalista uzna ją za niewłaściwą, można zastosować terapię indywidualną. Według aktualnych wytycznych typowy program obejmuje około 8–10 sesji grupowych albo 6–8 indywidualnych, choć liczba spotkań powinna być dostosowana do sytuacji konkretnej osoby. Program powinien również zawierać profilaktykę nawrotów.

Czy trzeba całkowicie przestać grać?

W aktualnych rekomendacjach NICE typowym celem leczenia jest abstynencja od hazardu. Cel terapii powinien jednak zostać omówiony wspólnie z pacjentem. Równolegle ustala się inne problemy, nad którymi trzeba pracować: zadłużenie, relacje, stan psychiczny czy konsekwencje zawodowe.

W praktyce terapeutycznej szczególne znaczenie ma zapobieganie powrotowi do gry. Dr n. med. Bohdan Woronowicz w rozmowie dotyczącej terapii uzależnień behawioralnych zwracał uwagę, że przy hazardzie konieczne jest rozpoznawanie czynników uruchamiających ponowne granie oraz charakterystycznego sposobu myślenia poprzedzającego nawrót.

Do planu ograniczającego ryzyko nawrotu mogą więc należeć:

• identyfikacja sytuacji i emocji wyzwalających potrzebę grania;
• ograniczenie dostępu do pieniędzy przeznaczanych wcześniej na hazard;
• uporządkowanie długów i stworzenie realnego budżetu;
• dalsze spotkania terapeutyczne lub udział w grupach wsparcia;
• przygotowanie konkretnego sposobu działania na moment pojawienia się silnej chęci gry.

NICE zaleca, aby CBT zawierała część dotyczącą rozpoznawania wyzwalaczy oraz reagowania na nawrót. Po zakończeniu podstawowej terapii możliwe jest również kontynuowanie dodatkowych sesji, korzystanie ze wsparcia rówieśniczego oraz uzyskanie pomocy dotyczącej finansów, pracy, mieszkania, zdrowia czy problemów prawnych.

Czy uzależnienie od hazardu leczy się lekami?

Farmakoterapia nie jest podstawowym sposobem leczenia zaburzenia hazardowego. Aktualne wytyczne NICE stawiają psychoterapię przed leczeniem farmakologicznym.

NICE dopuszcza rozważenie naltreksonu u osób, u których właściwie przeprowadzona terapia psychologiczna nie przyniosła oczekiwanych rezultatów albo dochodzi do powtarzających się nawrotów pomimo psychoterapii. W chwili publikacji wytycznych w styczniu 2025 roku takie zastosowanie naltreksonu było w Wielkiej Brytanii zastosowaniem poza wskazaniami rejestracyjnymi. Leczenie powinno być rozpoczynane i nadzorowane przez odpowiednio wykwalifikowanego specjalistę.

Nie jest to zatem lek, który osoba uzależniona powinna rozpoczynać samodzielnie. Przed zastosowaniem naltreksonu NICE zaleca m.in. ocenę funkcji wątroby i nerek oraz sprawdzenie, czy pacjent nie przyjmuje opioidów.

Długi trzeba leczyć razem z problemem hazardowym

Zadłużenie jest jednym z najbardziej charakterystycznych następstw problemowego hazardu. Samo zdobycie pieniędzy na spłatę zobowiązań nie chroni jednak przed ponowną grą.

W rozmowie opublikowanej przez portal Uzależnienia Behawioralne Bohdan Woronowicz wskazywał, że pomoc powinna obejmować między innymi zestawienie długów, wierzycieli i poniesionych strat, stworzenie budżetu oraz planowanie spłat.

Dlatego podczas terapii problem finansowy i samo uzależnienie powinny być rozpatrywane równolegle. Pożyczka od rodziny może zmniejszyć presję wierzycieli, ale jeśli mechanizm grania pozostaje aktywny, dostęp do kolejnych pieniędzy może ponownie uruchomić hazard.

Grupy Anonimowych Hazardzistów mogą uzupełniać terapię

Pomoc nie ogranicza się do gabinetu psychoterapeuty. NICE zaleca oferowanie wsparcia osób z podobnym doświadczeniem jako części szerszego systemu leczenia. Takie wsparcie pozwala rozmawiać o nawrotach, sposobach utrzymywania zmiany oraz doświadczeniach związanych z wychodzeniem z hazardu.

W Polsce działają również grupy Anonimowych Hazardzistów. KCPU w rekomendacjach na 2026 rok wymienia stronę Anonimowych Hazardzistów wśród źródeł, które mogą być promowane w działaniach dotyczących uzależnień behawioralnych.

Barbara Wojewódzka mówiła o osobach, które utrzymują zmianę dzięki takiemu wsparciu:

„Są nałogowcy, których historie dają nadzieję.”

Grupa samopomocowa nie musi zastępować profesjonalnej terapii. Dane przedstawiane przez portal Uzależnienia Behawioralne wskazują, że połączenie CBT z udziałem w spotkaniach Anonimowych Hazardzistów może przynosić lepsze rezultaty niż ograniczenie pomocy wyłącznie do grupy samopomocowej.

Gdzie leczyć uzależnienie od hazardu w Polsce?

Osoba ubezpieczona może korzystać z leczenia w poradni uzależnień finansowanej przez Narodowy Fundusz Zdrowia. Oficjalny portal Pacjent.gov.pl podaje wprost, że poradnie leczenia uzależnień przyjmują między innymi osoby uzależnione od hazardu oraz innych zachowań. Do poradni leczenia uzależnień nie jest wymagane skierowanie.

Pacjent może tam otrzymać bezpłatne porady lekarskie oraz terapię prowadzoną m.in. przez specjalistę psychoterapii uzależnień, psychologa, psychoterapeutę lub instruktora terapii uzależnień.

Leczenie w poradni uzależnień – Pacjent.gov.pl

Krajowe Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom udostępnia również interaktywną mapę placówek, w której można szukać odpowiedniej pomocy w swojej okolicy. Portal Uzależnienia Behawioralne prowadzi dodatkowo własną bazę placówek oraz poradnię internetową.

Krajowe Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom

Poradnia i baza placówek – Uzależnienia Behawioralne

KCPU podaje również Telefon Zaufania Uzależnienia Behawioralne 801 889 880, działający codziennie w godzinach 17:00–22:00. Koszt połączenia zależy od taryfy operatora. Numer jest przeznaczony m.in. dla osób z problemami związanymi z hazardem oraz ich bliskich.

Rodzina także może potrzebować profesjonalnego wsparcia

Konsekwencje uzależnienia często obejmują nie tylko osobę grającą. NICE wskazuje na szkody dotykające partnerów, dzieci i innych bliskich oraz zaleca zapewnienie im możliwości uzyskania pomocy niezależnie od tego, czy sam hazardzista rozpoczął leczenie.

Bliscy mogą potrzebować pomocy w radzeniu sobie z napięciem, ochronie własnych potrzeb oraz prowadzeniu rozmów z osobą uzależnioną bez wzmacniania destrukcyjnych zachowań. Za zgodą zainteresowanych członek rodziny może również zostać włączony do procesu terapeutycznego.

Przejęcie kontroli nad wszystkimi długami osoby grającej nie jest tym samym co leczenie. Terapia musi dotyczyć mechanizmu uzależnienia i ryzyka kolejnych nawrotów.

Czy z uzależnienia od hazardu można się wyleczyć?

Dostępne dane pokazują, że leczenie może wyraźnie ograniczyć częstotliwość i nasilenie hazardu. Portal Uzależnienia Behawioralne, omawiając badania nad terapią, wskazuje na udokumentowaną skuteczność metod poznawczych i poznawczo-behawioralnych, choć wyniki poszczególnych badań różnią się zależnie od programu terapii, populacji oraz długości obserwacji.

Aktualne wytyczne NICE nie traktują nawrotu jako końca leczenia. Po ponownym epizodzie hazardowym należy przeanalizować jego okoliczności, czynniki wyzwalające oraz zastosowane wcześniej strategie, a następnie odpowiednio zmienić plan terapii. W razie potrzeby można zwiększyć liczbę sesji, kontynuować CBT, włączyć dodatkowe wsparcie lub — w określonych przypadkach — rozważyć leczenie farmakologiczne pod nadzorem specjalisty.

Dlatego odpowiedź na pytanie jak wyleczyć się z hazardu nie sprowadza się do jednego działania. Najlepiej udokumentowaną drogą jest profesjonalna diagnoza, terapia ukierunkowana bezpośrednio na hazard, praca nad zniekształconym myśleniem i wyzwalaczami, uporządkowanie problemów finansowych oraz plan zapobiegania nawrotom. W Polsce pierwszą konsultację w poradni leczenia uzależnień można uzyskać bez skierowania, a KCPU i finansowany ze środków Funduszu Rozwiązywania Problemów Hazardowych portal Uzależnienia Behawioralne udostępniają informacje o placówkach oferujących specjalistyczną pomoc.

Na stronie Kryształowy Płomyk znajdziesz więcej wartościowych treści, inspiracji i praktycznych wskazówek na co dzień. Rekomendujemy także lekturę artykułu: Niższe rachunki latem – na czym realnie zaoszczędzić w wakacje